Theo trang tin The Guardian, dù nhận thức xã hội về sức khỏe tâm thần đã có nhiều thay đổi trong những năm gần đây, một thực tế đáng chú ý vẫn tồn tại, đó là nam giới tiếp tục là nhóm ít tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý hơn phụ nữ.
Các khảo sát quy mô lớn tại Anh và Mỹ cho thấy đây không chỉ là vấn đề cá nhân mà phản ánh những rào cản văn hóa, xã hội và nhận thức đã tồn tại trong nhiều thế hệ.
Một cuộc khảo sát do Công ty nghiên cứu thị trường và phân tích dữ liệu YouGov thực hiện cho Quỹ Sức khỏe Tâm thần (Mental Health Foundation), với hơn 2.500 người từng trải qua các vấn đề tâm lý, cho thấy 28% nam giới thừa nhận không tìm kiếm hỗ trợ y tế khi gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần. Ở nữ giới, tỷ lệ này là 19%.
Không chỉ ngần ngại tiếp cận các dịch vụ chuyên môn, nam giới cũng ít chia sẻ cảm xúc với những người thân cận hơn. Khảo sát ghi nhận khoảng một phần ba phụ nữ cho biết họ đã tâm sự với gia đình hoặc bạn bè trong vòng một tháng kể từ khi vấn đề tâm lý xuất hiện.
Trong khi đó, tỷ lệ này ở nam giới chỉ khoảng một phần tư.
Ở chiều ngược lại, hơn một phần ba nam giới cho biết họ chờ hơn hai năm hoặc thậm chí không bao giờ nói với bất kỳ ai về những khó khăn tinh thần mà mình đang trải qua. Con số tương ứng ở nữ giới thấp hơn đáng kể.
Những dữ liệu này cho thấy khoảng cách giới tính trong việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý vẫn đang hiện hữu rõ rệt, bất chấp việc các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần ngày càng phổ biến.
Theo ông Mark Rowland, Giám đốc Quỹ Sức khỏe Tâm thần của Vương quốc Anh, vấn đề không đơn thuần nằm ở khả năng tiếp cận dịch vụ y tế mà sâu xa hơn là một khuôn mẫu văn hóa đã ăn sâu vào cách xã hội nhìn nhận nam giới.
Ông cho rằng việc ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe tâm thần phụ thuộc rất lớn vào việc liệu nam giới có cảm thấy đủ thoải mái để chia sẻ những khoảnh khắc yếu lòng hay không.
Thông điệp này được nhiều chuyên gia đồng tình.
Tại một buổi tọa đàm về sức khỏe tâm thần nam giới do Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Harvard tổ chức, người dẫn chương trình podcast “Unstuck Yourself” (Tự tháo gỡ khó khăn) Bryce Spencer -Jones đã mở đầu bằng một câu nói gây nhiều suy ngẫm: “Đàn ông thường chỉ nhận được những bông hoa đầu tiên trong đời vào chính ngày tang lễ của họ”.
Đằng sau câu nói ấy là thực tế rằng nhiều nam giới lớn lên cùng những kỳ vọng về sự cứng rắn, độc lập và khả năng chịu đựng. Việc bộc lộ cảm xúc tiêu cực thường bị xem là dấu hiệu của sự yếu đuối thay vì một nhu cầu bình thường của con người.
Spencer-Jones cho biết cứ 10 người đàn ông thì có một người trải qua lo âu hoặc trầm cảm, nhưng chưa đến một nửa trong số đó được điều trị.
Khoảng cách giữa nhu cầu và hành động đang phản ánh một vấn đề sâu sắc hơn, đó là nhiều người đàn ông không cho phép bản thân thừa nhận rằng họ cần giúp đỡ.
Theo bác sĩ tâm thần Kevin Simon, Giám đốc phụ trách sức khỏe hành vi của thành phố Boston (Mỹ) và giảng viên Trường Y thuộc Đại học Harvard, nhiều nam giới không chỉ ngại tìm kiếm trị liệu mà còn thiếu nhận thức về chính cảm xúc của mình.
Ông cho rằng quá trình này bắt đầu từ rất sớm: “Thông thường khi các bé trai bộc lộ cảm xúc từ nhỏ, các em sẽ được xã hội định hướng để kìm nén chúng thay vì tìm hiểu và gọi tên những cảm xúc đó”.
Hệ quả là khi trưởng thành, nhiều người đàn ông gặp khó khăn trong việc nhận diện tình trạng tinh thần của chính mình. Họ có thể cảm thấy áp lực, kiệt sức, tức giận hoặc mất phương hướng nhưng không nhận ra đó là những dấu hiệu cần được hỗ trợ chuyên môn.
Theo ông Simon, nam giới thường không tìm kiếm các dịch vụ tâm lý vì họ thậm chí chưa thực sự hiểu đầy đủ điều gì đang diễn ra bên trong bản thân.
Nói cách khác, rào cản không chỉ là định kiến xã hội mà còn là khoảng trống về kỹ năng nhận diện và quản lý cảm xúc.
Từ giận dữ đến im lặng: những biểu hiện bị hiểu sai
Diễn viên hài Dave Chawner, người từng sống chung với chứng chán ăn và trầm cảm trong suốt 10 năm trước khi tìm kiếm sự hỗ trợ, cho rằng xã hội vẫn tồn tại một tiêu chuẩn kép đối với cảm xúc của nam giới.
Theo anh, nam giới thường được chấp nhận khi thể hiện sự tức giận, nhưng những cảm xúc như buồn bã, lo âu hay tổn thương lại dễ bị đánh giá là yếu đuối.
Điều này khiến nhiều người lựa chọn che giấu cảm xúc thật của mình hoặc chuyển hóa chúng thành những hành vi dễ được xã hội chấp nhận hơn.
Sự im lặng kéo dài không làm vấn đề biến mất. Ngược lại, nó có thể khiến các khó khăn tâm lý trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng việc thay đổi cách xã hội nhìn nhận cảm xúc nam giới quan trọng không kém việc mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Trong những năm gần đây, nhiều chiến dịch truyền thông đã cố gắng thay đổi cuộc đối thoại xoay quanh sức khỏe tâm thần nam giới.
Tại Mỹ, chiến dịch “Kicking the Stigma” (Xoá bỏ kì thị) do Kalen Jackson, Phó Chủ tịch đội bóng Indianapolis Colts, sáng lập là một ví dụ điển hình.
Thay vì chỉ cung cấp thông tin, chiến dịch tập trung vào việc để chính các vận động viên nổi tiếng chia sẻ trải nghiệm cá nhân liên quan đến sức khỏe tâm thần.
Theo Jackson, nhiều người hâm mộ có thể không chủ động tìm hiểu về sức khỏe hành vi, nhưng họ sẽ chú ý khi thần tượng của mình lên tiếng.
Trong bối cảnh bóng bầu dục thường được xem là biểu tượng của sức mạnh và bản lĩnh nam giới tại Mỹ, việc các cầu thủ công khai nói về lo âu, áp lực hay trị liệu tâm lý đã tạo ra tác động đặc biệt mạnh mẽ.
Thông điệp được gửi đi rất rõ ràng, đó là tìm kiếm sự hỗ trợ không làm một người đàn ông trở nên yếu đuối hơn.
.png)
Liệu pháp tâm lý không chỉ dành cho người khủng hoảng
Một trong những rào cản lớn khác là quan niệm sai lầm về trị liệu tâm lý.
Nhiều người vẫn xem việc gặp chuyên gia tâm lý là dấu hiệu cho thấy ai đó đang ở trong tình trạng nghiêm trọng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng trị liệu còn là quá trình học hỏi kỹ năng quản lý cảm xúc, giao tiếp và đối mặt với căng thẳng.
Điều này được phản ánh qua câu chuyện của rapper Logic, người từng chia sẻ tại một chương trình truyền hình rằng anh đã phải vật lộn với cảm giác bị gắn nhãn là người mắc chứng lo âu sau một cơn hoảng loạn nghiêm trọng.
Sau đó, thông qua việc gặp chuyên gia tâm lý hằng tuần, anh dần học được cách đối diện và xử lý cảm xúc hiệu quả hơn.
Những chia sẻ công khai như vậy đang góp phần bình thường hóa việc chăm sóc sức khỏe tâm thần, tương tự cách xã hội đã quen với việc khám sức khỏe thể chất định kỳ.
Theo Martin Pierre, cựu Chủ tịch Hiệp hội Tâm lý học Massachusetts (Mỹ), một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp nam giới cởi mở hơn là cảm giác được kết nối.
Ông cho rằng nam giới thường dễ chia sẻ hơn khi họ cảm thấy an toàn và được bao quanh bởi những người có trải nghiệm tương đồng.
Ông nói:“Những không gian an toàn cho phép nam giới chứng kiến nỗi đau của nhau, đồng thời cho phép họ bộc lộ sự yếu lòng. Khi bạn sẻ chia, bạn sẽ được chữa lành.”
Quan điểm này cũng phù hợp với nhận định của nhiều chuyên gia rằng cô lập xã hội là một trong những yếu tố khiến các vấn đề tâm lý ở nam giới kéo dài và khó được giải quyết.
Khi các cuộc trò chuyện về cảm xúc trở nên bình thường hơn trong gia đình, nơi làm việc hay cộng đồng, khả năng tìm kiếm hỗ trợ của nam giới cũng tăng lên đáng kể.
Định nghĩa lại bản lĩnh đàn ông
Điểm chung trong các cuộc thảo luận từ giới chuyên gia, nhà hoạt động xã hội đến những người có ảnh hưởng là nhu cầu về một sự thay đổi văn hóa sâu rộng.
Trong nhiều thập kỷ, hình mẫu nam giới lý tưởng thường gắn với khả năng chịu đựng, tự giải quyết mọi vấn đề và không để lộ điểm yếu.
Tuy nhiên, chính những kỳ vọng đó đôi khi lại trở thành rào cản khiến nhiều người đàn ông không thể tiếp cận sự hỗ trợ khi cần thiết.
Theo Mark Rowland, việc cởi mở về sức khỏe tâm thần đòi hỏi lòng dũng cảm thực sự. Điều đó không làm suy giảm nam tính mà giúp con người kết nối sâu sắc hơn với chính bản thân mình.
Martin Pierre cũng đưa ra một góc nhìn tương tự khi cho rằng đã đến lúc xã hội cần định nghĩa lại khái niệm bản lĩnh đàn ông: “Sự yếu lòng nên được nhìn nhận như một bản chất đích thực của nam giới và là một biểu hiện của sức mạnh”.
Có lẽ đó cũng là câu trả lời cho câu hỏi vì sao đàn ông ít đi khám tâm lý hơn. Vấn đề không nằm ở việc họ ít gặp khó khăn về tinh thần, mà dường như họ đã được xã hội quy định rằng mình phải chịu đựng những khó khăn ấy một mình.
Khi những chuẩn mực đó thay đổi, việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý có thể sẽ được nhìn nhận như một hành động của sự trưởng thành và can đảm, thay vì một dấu hiệu của sự yếu đuối.
* Nguồn: The Guardian, The Harvard Gazette.
.png "Đô thị hóa và Du lịch: \"Cú hích\" định hình tương lai bất động sản Việt Nam")
