Đám đông đang xếp hàng mua vàng, nhưng lợi nhuận thực sự đang chảy về đâu?

Những ngày giá vàng biến động mạnh, dù tăng hay giảm sâu, trên nhiều con phố vẫn lặp lại một cảnh tượng quen thuộc: người dân xếp hàng dài, bất chấp nắng mưa, chỉ để mua vài lượng vàng, thậm chí chỉ 5 phân, 1 chỉ.

Nỗi sợ rất rõ ràng: chậm một bước, cơ hội sẽ trôi qua.

Nhưng thị trường không vận hành đơn giản như vậy. Khi số đông bắt đầu mua vào, lợi nhuận thường không còn “dễ ăn” như kỳ vọng. Mua vàng thì dễ, nhưng kiếm tiền từ vàng lại là câu chuyện khác.

Giá có thể tiếp tục tăng, nhưng với nhiều người, số vàng mua về vẫn nằm yên trong ngăn kéo. Không chiến lược, không kỷ luật chốt lời hay xoay vòng vốn, thì dù giá tăng bao nhiêu lần, lợi nhuận cũng chưa chắc thuộc về người mua.

Ở một cấp độ khác, thị trường vận hành theo một logic hoàn toàn khác: các quốc gia vẫn kiếm tiền từ vàng, nhưng không theo cách mà phần lớn người dân vẫn đang làm.

Cuộc giằng co vàng của các ngân hàng trung ương

Theo Kitco News, nhu cầu vàng từ các ngân hàng trung ương tiếp tục là lực đỡ quan trọng của thị trường kim loại quý.

Trong đó, Trung Quốc vẫn là bên mua chủ đạo. Riêng tháng 3, nước này mua thêm 5 tấn vàng, nối dài chuỗi tích lũy nhiều tháng gần đây. Đáng chú ý, động thái “xuống tiền” diễn ra ngay sau khi giá vàng vừa trải qua tháng giảm mạnh nhất, mất tới 11,5%.

Các nhà phân tích cho rằng ngân hàng trung ương không quá nhạy cảm với biến động giá, nhưng vẫn chủ động tận dụng các nhịp điều chỉnh để gia tăng dự trữ.

Ở chiều ngược lại, thị trường cũng chứng kiến những biến động mạnh trong nhóm các quốc gia mới nổi. Nhiều ngân hàng trung ương buộc phải “tiền tệ hóa” vàng để bảo vệ nền kinh tế trong bối cảnh áp lực địa chính trị và chi phí leo thang.

Tiêu biểu là Thổ Nhĩ Kỳ. Quốc gia này đã giảm hơn 69,1 tấn vàng, nâng tổng mức giảm lên 69,1 tấn chỉ riêng trong tháng 3 – mạnh nhất kể từ năm 2013.

Ngân hàng trung ương nước này cho biết họ chủ yếu sử dụng các thỏa thuận hoán đổi (swap) để chuyển vàng thành thanh khoản, qua đó mua đồng lira và ngoại tệ nhằm ổn định nền kinh tế.

Dù phục vụ mục tiêu nội địa, động thái xả vàng của Thổ Nhĩ Kỳ đã phát đi tín hiệu mạnh tới các thị trường lớn như New York hay London.

Trong nhiều năm, ngân hàng trung ương được xem là “xương sống” giữ giá vàng ở mức cao. Nhưng dữ liệu từ Cointeeth cho thấy một thực tế đáng chú ý: điểm tựa này đang bắt đầu rạn nứt.

Sự rút lui của một “người chơi lớn” như Thổ Nhĩ Kỳ đã làm suy yếu đà tăng của vàng, đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng nhiều quốc gia mới nổi khác có thể buộc phải “ăn vào vốn” – tức bán vàng để trả nợ và bù đắp thâm hụt trong bối cảnh chi phí quốc phòng và năng lượng tăng cao.

Nếu xu hướng này lan rộng, “cơn sốt vàng” kéo dài suốt một thập kỷ có thể bước vào giai đoạn điều chỉnh đầy áp lực.

Cách sử dụng vàng khác nhau của các quốc gia cũng cho thấy rõ, "cá mập" luôn coi vàng là một công cụ tài chính có thể xoay vòng và tạo ra thanh khoản. Trong khi đó, không ít người dân xếp hàng mua vàng vẫn xem vàng là một "vịnh trú ẩn" an toàn để tích sản.

Và đó là lý do vì sao cùng một thị trường, có người kiếm tiền từ vàng, còn nhiều người khác chỉ đơn giản là… giữ vàng.

"Lướt sóng" vàng ngoạn mục như Pháp

Trong khi nhiều ngân hàng trung ương đang “phân cực” giữa mua và bán vàng, Pháp lại chọn một cách tiếp cận tinh vi hơn: bán ở nơi giá cao, mua lại ở nơi giá thấp – kiếm lời 15 tỷ USD trong khi vẫn bảo toàn lượng vàng dự trữ.

Theo báo cáo tài chính 2025, Ngân hàng Trung ương Pháp đã ghi nhận một “khoản mục đặc biệt” giúp đảo ngược khoản lỗ 2,9 tỷ euro thành lợi nhuận 8,1 tỷ euro. Riêng phần thu nhập ngoại hối và đánh giá lại tài sản đóng góp tới hơn 11 tỷ euro.

Câu chuyện lưu trữ vàng của Pháp tại New York thực chất đã kéo dài gần một thế kỷ, bắt đầu từ cuối những năm 1920. Dù từng có nhiều nỗ lực đưa vàng về nước từ thập niên 1960, đặc biệt là sau sự sụp đổ của hệ thống Bretton Woods, một phần dự trữ vẫn nằm lại Mỹ cho tới đầu năm 2026.

Việc cất giữ vàng ở nước ngoài vốn luôn là vấn đề nhạy cảm. Theo Kitco News, khác với Đức – quốc gia từng chịu áp lực lớn từ nội bộ vì để vàng tại Mỹ – Pháp chọn cách tiếp cận kín đáo hơn.

Thay vì rút vàng vật lý khỏi Mỹ, họ bán các thỏi vàng cũ, độ tinh khiết thấp hơn tại New York khi giá đang ở vùng cao, sau đó mua lại vàng đạt chuẩn mới tại châu Âu đúng lúc thị trường điều chỉnh.

Giao dịch này, theo Kitco News, đã tạo ra ba lợi ích cùng lúc: không gây sức ép ngoại giao với Mỹ trong bối cảnh quan hệ nhạy cảm liên quan đến thuế quan, Greenland, Ukraine và Iran; không phát sinh chi phí vận chuyển, bảo hiểm xuyên Đại Tây Dương; và quan trọng nhất là thu về khoản lợi nhuận rất lớn từ chính giao dịch này, qua đó củng cố đáng kể tình hình tài chính.

Sau tất cả, tổng dự trữ vàng của Pháp vẫn giữ nguyên khoảng 2.437 tấn – nhưng chất lượng tài sản tốt hơn, và bảng cân đối kế toán cũng mạnh lên đáng kể, với vốn chủ sở hữu ròng tăng mạnh từ 202,7 tỷ euro năm 2024 lên ngưỡng 283,4 tỷ euro năm 2025.

Nói cách khác, họ không cần “ôm vàng chờ giá”, mà kiếm tiền ngay trong quá trình tái cấu trúc vàng.

Câu chuyện của Pháp và Trung Quốc cho thấy một điều đơn giản nhưng ít người làm được: vàng không tự sinh lợi. Chỉ khi được giao dịch với chiến lược rõ ràng, nó mới trở thành công cụ "sắc bén" để phục vụ mục đích lớn.

Còn nếu chỉ vất vả xếp hàng mua vàng rồi cất đi, thì dù giá có tăng, lợi nhuận cũng có thể mãi nằm trên… bảng niêm yết.