Khi các công cụ AI bắt đầu tự viết code và vận hành các quy trình nghiệp vụ phức tạp, các Giám đốc Công nghệ (CIO) đang đứng trước một câu hỏi sinh tử: Tiếp tục chi hàng triệu USD cho các hợp đồng SaaS đắt đỏ hay tự xây dựng "đội quân" AI Agent cho riêng mình?
Đầu tháng 2 vừa qua, thị trường chứng khoán chứng kiến một "cú sốc" khi cổ phiếu của hàng loạt ông lớn trong ngành SaaS (Phần mềm dịch vụ) đồng loạt bốc hơi khoảng 10%, thổi bay 300 tỷ USD giá trị vốn hóa.
Ngòi nổ của đợt bán tháo này bắt nguồn từ việc Anthropic ra mắt Claude Cowork với các plugin chuyên sâu trong lĩnh vực pháp lý, marketing và các chức năng kinh doanh cốt lõi.
Cùng lúc đó, giới công nghệ ngỡ ngàng khi biết AI đã tự viết tới 90% mã nguồn cho chính Claude, và các mô hình như Claude Opus 4.5 hay GPT-5.2 Codex đã đạt tỷ lệ vượt qua bài kiểm tra kỹ thuật SWE-bench lên tới hơn 80%.
Những con số này không chỉ là thành tựu kỹ thuật, chúng là tín hiệu cảnh báo cho một mô hình kinh doanh đã thống trị kỷ nguyên điện toán đám mây suốt hai thập kỷ qua. Nhiều nhà phân tích tài chính bắt đầu đặt nghi vấn: Phải chăng các doanh nghiệp sẽ quay lưng với các hợp đồng SaaS cồng kềnh để thay thế bằng các năng lực AI tự thân?
Khi "Vibe Coding" thách thức các đế chế phần mềm
Sự dân chủ hóa trong phát triển phần mềm nhờ AI đang tạo ra khái niệm "vibe coding", nơi ý tưởng và ngôn ngữ tự nhiên trở thành công cụ lập trình chính. Đối với các CIO đang đối mặt với tình trạng "SaaS sprawl" (sự bùng nổ quá mức các ứng dụng rời rạc), đây là một cơ hội để tái cấu trúc.
Theo các báo cáo thị trường, một doanh nghiệp lớn trung bình sở hữu hơn 600 ứng dụng SaaS và tiêu tốn khoảng 280 triệu USD mỗi năm. Trong đó, riêng lĩnh vực Marketing đã có tới hơn 15.000 giải pháp khác nhau, khiến việc tích hợp dữ liệu trở thành một "cơn ác mộng" về chi phí và vận hành.
Ông Udo Sglavo, Phó Chủ tịch phụ trách AI tại SAS nhận định rằng các AI Agent (đại lý AI) sẽ không tiêu diệt SaaS, nhưng chúng đang tái định nghĩa vai trò của phần mềm. Theo ông Sglavo, các Agent sẽ hoạt động như những người vận hành tự trị xuyên hệ thống, che mờ các giao diện đồ họa truyền thống và thực hiện nhiệm vụ thông qua ý định của người dùng. SaaS khi đó sẽ trở nên vô hình, đóng vai trò là nền tảng hạ tầng hơn là một ứng dụng tương tác trực tiếp.
Tuy nhiên, việc từ bỏ "đi mua" để chuyển sang "tự xây" không phải là một con đường trải đầy hoa hồng. Ông Ashwin Mithra, Giám đốc bảo mật thông tin toàn cầu tại CloudBees cảnh báo rằng việc tự xây dựng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp sở hữu dữ liệu độc quyền hoặc các quy trình mà không nhà cung cấp nào có thể sao chép. Nếu không có nền tảng kiểm thử tự động và kiểm soát an ninh tương xứng với tốc độ tạo code của AI, doanh nghiệp không phải đang đổi mới nhanh hơn mà chỉ đang tích tụ những rủi ro chưa thể thấy hết.
Dù việc sụp đổ hoàn toàn của mô hình SaaS là khó xảy ra, nhưng kỳ vọng của khách hàng đã thay đổi vĩnh viễn. Các chuyên gia cho rằng CIO cần nâng cao tiêu chuẩn khi đánh giá các đối tác phần mềm hiện tại dựa trên 3 trụ cột AI cốt lõi:
Thứ nhất là khả năng tùy biến sâu. Srikrishnan Ganesan, CEO của Rocketlane gợi ý doanh nghiệp nên đánh giá liệu sản phẩm có cung cấp các năng lực AI tham vọng nhất trong phân khúc hay không và liệu khách hàng có thể mở rộng chúng bằng "vibe coding" để giảm chi phí bảo trì các ứng dụng tùy chỉnh hay không.
Thứ hai là sự minh bạch và quản trị. Ronak Sheth, CEO của Pricefx nhấn mạnh rằng các nhà cung cấp phải nhúng được AI có khả năng giải thích (explainable AI) trực tiếp vào quy trình cốt lõi, thay vì chỉ đơn giản là "phết" một lớp giao diện chatbot lên trên các màn hình cũ kỹ.
Thứ ba là tính mở của hệ thống. Dấu hiệu cảnh báo cho sự lỗi thời của một công ty SaaS chính là việc họ có hỗ trợ giao thức MCP (Model Context Protocol) hay không. Theo Andy Berman, CEO của Runlayer, những công ty trở thành hạ tầng mà AI Agent có thể truy cập sẽ tồn tại, trong khi những kẻ bám víu vào giao diện chỉ dành cho con người sẽ sớm bị gạt ra ngoài lề.
Dấu chấm hết cho mô hình tính phí theo số lượng người dùng?
Một trong những tác động trực tiếp nhất của AI tới kinh tế học SaaS chính là mô hình định giá. Từ trước đến nay, SaaS sống nhờ vào việc bán bản quyền theo đầu người. Nhưng khi AI Agent thực hiện công việc thay thế con người, số lượng "ghế" trong doanh nghiệp sẽ giảm xuống.
Ông Adi Kuruganti từ Automation Anywhere cho rằng nếu các nhà cung cấp vẫn giữ mô hình tính phí theo người dùng thay vì dựa trên kết quả đầu ra, đó là một dấu hiệu cảnh báo đỏ. Các CIO hiện nay cần đẩy mạnh vai trò của FinOps để theo dõi sự chuyển dịch từ phí thuê bao cố định sang các mô hình dựa trên mức độ sử dụng hoặc hiệu quả thực tế.
Tương lai của SaaS không nằm ở những dòng code, bởi code giờ đây đã trở thành một loại hàng hóa thông thường (commodity) nhờ AI. Như ông Chuck Ganapathi, CEO của Gainsight đã thẳng thắn chia sẻ: "Nếu ai cũng có thể xây dựng phần mềm, tại sao người ta phải đi mua?".
Câu trả lời nằm ở "ngữ cảnh", bí quyết chuyên môn ngành và sự tin cậy được bồi đắp qua hàng thập kỷ phục vụ khách hàng.
Các nền tảng SaaS chiến thắng trong kỷ nguyên AI sẽ là những bên chứng minh được giá trị dựa trên dữ liệu độc quyền của khách hàng, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định quản trị và tích hợp sâu vào quy trình làm việc đến mức không thể tách rời.
Nói một cách ngắn gọn, AI không phải là "ngày tận thế" của SaaS, mà là một cuộc "thanh trừng" cần thiết. Những phần mềm chỉ mang tính chất "trung gian" hoặc cung cấp các tính năng rời rạc sẽ bị thay thế bởi các giải pháp tự xây dựng bằng AI. Ngược lại, những đế chế SaaS biết cách biến mình thành "bộ não" điều phối các AI Agent sẽ trở nên quyền lực hơn bao giờ hết.
*Nguồn: The Wired, CNET
.png "Hội Thẩm định giá Việt Nam chiêu sinh khóa đào tạo thẩm định giá tại 3 miền")
.jpg "PGS.TS Phạm Thế Anh: Thị trường năm nào cũng có khó khăn bất định, nhưng cũng mở ra cơ hội rất tốt")
