Chứng khoán làm sao thế?

Chuỗi ngày ảm đạm của chứng khoán Việt Nam vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc khi VN-Index tiếp tục lao dốc, liên tục thiết lập những vùng đáy mới. Sau nhiều phiên rung lắc mạnh, chỉ số khép lại ngày 22/7 ở mức 1.668 điểm, giảm thêm gần 62 điểm.

Làn sóng bán tháo cuốn bay gần 310.000 tỷ đồng vốn hóa trên thị trường chứng khoán Việt Nam chỉ sau một phiên. Tính từ đầu tháng 7, VN-Index đã mất hơn 200 điểm, lùi về mức thấp nhất trong khoảng bốn tháng.

Đà giảm của thị trường không còn là diễn biến bất ngờ khi làn sóng call margin vẫn chưa hạ nhiệt. Điều đáng nói, áp lực giải chấp không chỉ dừng ở những cổ phiếu giảm sâu. Khi nhiều mã mất thanh khoản và không thể bán được, các công ty chứng khoán buộc phải bán những cổ phiếu khác còn thanh khoản trong cùng tài khoản để thu hồi dư nợ. Hiệu ứng "call margin chéo" vì vậy lan sang cả những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, kết quả kinh doanh ổn định, khiến mặt bằng giá cổ phiếu đồng loạt suy giảm.

Làn sóng call margin càn quét

Trao đổi về diễn biến thị trường, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư, Chứng khoán An Bình (ABS), cho rằng nguyên nhân chính khiến VN-Index giảm sâu trong các phiên gần đây đến từ áp lực call margin gia tăng. Theo ông, quy mô dư nợ margin trên vốn hóa thị trường vẫn ở mức cao, trong khi nhiều cổ phiếu đã giảm sâu, thậm chí xuyên thủng vùng đáy thiết lập hồi tháng 3.

Điểm đáng chú ý, theo vị chuyên gia, áp lực margin lần này chủ yếu đến từ nhóm nhà đầu tư lớn như tổ chức trong nước, cổ đông lớn hoặc chủ doanh nghiệp, thay vì nhà đầu tư cá nhân. Thanh khoản thị trường duy trì ở mức thấp trong nhiều tháng qua cho thấy phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ đã chủ động giảm sử dụng đòn bẩy từ trước.

Hiện tượng các tài khoản lớn đồng loạt bị gọi ký quỹ phần nào gợi nhớ giai đoạn năm 2022, khi nhiều chủ doanh nghiệp và cổ đông lớn bị bán giải chấp. Tuy nhiên, ông Minh nhấn mạnh sự tương đồng chỉ nằm ở hiện tượng margin, còn bối cảnh thị trường hiện nay rất khác.

"Năm 2022, thị trường chịu tác động đồng thời từ khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp, khó khăn kinh tế và hàng loạt cú sốc khác, khiến thị trường bước vào một chu kỳ giảm kéo dài. Hiện nay chưa xuất hiện yếu tố mang tính khủng hoảng như vậy nên không thể đánh đồng hai giai đoạn", ông nhận định.

Đánh giá về xu hướng thị trường, ông Minh cho rằng nền tảng kinh tế năm 2026 vẫn tích cực hơn đáng kể so với năm 2022 khi tăng trưởng kinh tế duy trì ổn định, lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng và chưa xuất hiện cú sốc đủ lớn để làm thay đổi triển vọng dài hạn của thị trường.

Vùng cân bằng 1.630-1.650 điểm

Đồng quan điểm, ông Lương Duy Phước, Giám đốc Phân tích Chứng khoán Kafi, cho rằng áp lực giảm điểm hiện nay vẫn chủ yếu đến từ yếu tố kỹ thuật khi làn sóng call margin và call margin chéo chưa kết thúc. Tuy nhiên, đây là áp lực mang tính ngắn hạn. Khi quá trình giải chấp dần được hấp thụ, thị trường có khả năng hồi phục và diễn biến này có thể đến tương đối nhanh.

Về điểm số, ông Phước cho biết trong bối cảnh áp lực bán kỹ thuật vẫn lớn, vùng 1.630-1.650 điểm là khu vực đáng quan tâm để giải ngân. 

Theo vị chuyên gia, hiện vẫn chưa có nhiều cơ sở để khẳng định thị trường đã bước vào một chu kỳ giảm dài hạn. Các chỉ số vĩ mô tiếp tục cho thấy nền kinh tế duy trì đà phục hồi tích cực khi GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,8%, vốn FDI đăng ký tăng 61% và vốn FDI thực hiện tăng 11,2% so với cùng kỳ. Đây là những tín hiệu cho thấy hoạt động sản xuất, tiêu dùng và đầu tư vẫn đang được cải thiện.

Dù vậy, mức độ thiệt hại thực tế của nhiều nhà đầu tư hiện lớn hơn nhiều so với mức giảm của VN-Index. Phần lớn cổ phiếu đã điều chỉnh sâu hơn chỉ số, trong khi việc sử dụng đòn bẩy tài chính khiến không ít tài khoản chịu áp lực lớn hơn đáng kể.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng ưu tiên hàng đầu lúc này là quản trị rủi ro. Nhà đầu tư sử dụng tỷ lệ margin cao cần chủ động hạ đòn bẩy để tránh rơi vào trạng thái bị động nếu thị trường tiếp tục biến động mạnh. Đối với những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt và triển vọng dài hạn chưa thay đổi, việc bán tháo chỉ vì biến động ngắn hạn là không cần thiết.

Ngược lại, đây là thời điểm phù hợp để rà soát lại danh mục, mạnh dạn loại bỏ những cổ phiếu mà luận điểm đầu tư đã thay đổi, đồng thời giữ lại hoặc tích lũy dần những doanh nghiệp có chất lượng khi định giá đã trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh.

Lịch sử cho thấy những giai đoạn thị trường biến động mạnh thường mở ra cơ hội cho các nhà đầu tư kiên nhẫn. Điều quan trọng không phải là xác định chính xác vùng đáy, mà là duy trì kỷ luật đầu tư, quản trị rủi ro hợp lý và chỉ giải ngân khi luận điểm đầu tư đủ vững chắc.