Châu Á đối mặt thách thức thiếu dầu, liệu xe điện có lên ngôi?

Tờ Nikkei Asian Review cho hay việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đang tạo ra một hiệu ứng domino đáng sợ lên thị trường năng lượng toàn cầu. Từ những gã khổng lồ hóa chất tại Indonesia cho đến các đơn vị cung ứng khí đốt hàng đầu tại Ấn Độ, một "làn sóng" tuyên bố điều khoản bất khả kháng (force majeure) đang lan rộng, báo hiệu một giai đoạn đầy biến động cho chuỗi cung ứng khu vực.

Trong khi đó, việc Myanmar hạn chế xe xăng nhưng cho xe điện chạy tự do đang làm dấy lên câu hỏi về tầm quan trọng của an ninh năng lượng ngành vận tải.

"Nút thắt" Hormuz

Trong kinh doanh quốc tế, "Force Majeure" hay điều khoản bất khả kháng là cái phao cứu cánh cuối cùng giúp các nhà cung cấp miễn trừ nghĩa vụ giao hàng trong những tình huống đặc biệt nằm ngoài tầm kiểm soát.

Việc hàng loạt doanh nghiệp năng lượng tại châu Á đồng loạt kích hoạt điều khoản này cho thấy mức độ nghiêm trọng của việc phong tỏa eo biển Hormuz, mạch máu huyết mạch nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu.

Mới đây nhất, Chandra Asri Pacific, công ty hóa dầu lớn nhất Indonesia, đã chính thức tuyên bố tình trạng bất khả kháng vào ngày 3/3 vừa qua. Việc tìm kiếm nguyên liệu thô như Naphtha đã trở nên bất khả thi do sự tắc nghẽn tại eo biển Hormuz. Đại diện doanh nghiệp này cho biết họ buộc phải cắt giảm công suất vận hành tại các nhà máy ở Cilegon, tỉnh Banten để giảm thiểu thiệt hại.

Đáng chú ý, tác động của Chandra Asri không chỉ dừng lại ở biên giới Indonesia. Các nhà sản xuất hóa chất Nhật Bản hoạt động tại địa phương vốn mua nguyên liệu trực tiếp từ đây, cũng như các ông lớn ngành ô tô dựa vào nguồn cung này, đang đứng ngồi không yên trước nguy cơ đứt gãy dây chuyền sản xuất hạ nguồn.

Tại Ấn Độ, Petronet LNG (nhà cung cấp khí thiên nhiên hóa lỏng lớn nhất quốc gia này) cũng thừa nhận việc thu mua LNG từ Qatar đang gặp khó khăn nghiêm trọng. Qatar vốn là đối tác cung ứng trọng yếu, nhưng việc tàu bè không thể lưu thông qua các điểm nóng địa chính trị đã khiến lịch trình bàn giao hàng bị đảo lộn hoàn toàn.

Hệ quả là các nhà phân phối tại Ấn Độ đã bắt đầu cắt giảm cung ứng khí đốt công nghiệp. Điều này đang trực tiếp đẩy các ngành kinh tế mũi nhọn như sản xuất thép, luyện kim, hóa chất và đặc biệt là ngành hóa dầu của quốc gia tỷ dân này vào thế khó. Nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài, chi phí sản xuất công nghiệp tại Ấn Độ có thể tăng vọt, gây áp lực lên lạm phát toàn cầu.

Tại Myanmar, chính phủ nước này đã phải đưa ra biện pháp cực đoan khi hạn chế phương tiện chạy bằng xăng dầu hoạt động theo ngày chẵn lẻ dựa trên biển số xe, bắt đầu từ thứ Bảy tới. Do năng lực lọc dầu hạn chế và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu, quốc gia này đang đứng trước nguy cơ tê liệt giao thông nếu khủng hoảng kéo dài.

Điều thú vị là các phương tiện chạy điện (EV) được phép lưu thông hàng ngày, cho thấy một nỗ lực xoay xở trong cơn bão năng lượng.

Thái Lan cũng đang ở trong tình trạng báo động cao. Các trạm xăng tại xứ sở Chùa Vàng luôn trong tình trạng đông nghẹt người dân tìm mua nhiên liệu tích trữ. Dù Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định dự trữ dầu quốc gia vẫn đủ và cam kết giữ ổn định giá dầu diesel trong 15 ngày để trấn an dư luận, nhưng thực tế tại các đại lý lại rất căng thẳng.

PTT Oil and Retail Business, nhà bán lẻ nhiên liệu lớn nhất thuộc sở hữu nhà nước của Thái Lan, đã phải tạm ngừng bán xăng dầu theo thùng 200 lít để ưu tiên cung cấp cho các phương tiện vận tải thông thường. Đây là một động thái quản trị rủi ro nhằm tránh tình trạng đầu cơ và đảm bảo an ninh năng lượng trong ngắn hạn.

Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz một lần nữa nhắc nhở các nền kinh tế châu Á về sự mong manh của việc phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung từ Trung Đông. Thái Lan đã nhanh chóng tìm kiếm giải pháp bằng cách lên kế hoạch tăng cường nhập khẩu dầu thô từ những khu vực xa xôi hơn như Tây Phi và Mỹ để bù đắp khoảng trống.

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến khó lường, khả năng thích ứng và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng sẽ là yếu tố quyết định "sống còn" cho các doanh nghiệp khu vực. Thị trường năng lượng sẽ còn nhiều biến động cho đến khi những nút thắt tại Hormuz được tháo gỡ. Tuy nhiên, trước mắt, cả các nền kinh tế lớn lẫn các quốc gia đang phát triển đều phải chuẩn bị cho một đợt điều chỉnh giá và nguồn cung đầy thách thức xuyên suốt quý II/2026 tới.

*Nguồn: Nikkei, Fortune