Cách Trung Đông gần 13.000 km, nơi quân đội Mỹ đã dồn lực trong suốt tháng qua để chuẩn bị cho chiến tranh, Heather Griffith, một nữ tài xế xe tải tại California, vẫn đều đặn ghi lại những con số ngày một tăng trong cuốn sổ tay của mình: giá nhiên liệu.
6 đêm mỗi tuần, cô lái hơn 800 km để chở phòng ký túc xá lắp ghép từ ngoại ô Los Angeles đến Đại học Bách khoa California. Chỉ trong vài tháng, giá dầu diesel đã tăng hơn 1 USD mỗi gallon, khiến thu nhập của cô giảm 5% cho mỗi chuyến đi.
Griffith chia sẻ: “Nếu biết trước chuyện này, tôi đã đòi nâng giá từ lâu.” Giờ đây, cô và hàng triệu người Mỹ khác phải chuẩn bị tinh thần gánh chi phí tăng cao, không chỉ là giá xăng mà còn giá vé máy bay, vật liệu xây dựng, hàng hóa nhập khẩu và thậm chí cả thực phẩm.
Những lần đáp trả giữa Mỹ, Israel và Iran đang tạo ra một hiệu ứng dây chuyền lan khắp ngành công nghiệp năng lượng: từ giàn khoan dầu, nhà máy lọc dầu, tàu chở dầu cho đến thị trường chứng khoán.
Chỉ trong vài ngày giao dịch kể từ khi tên lửa và UAV được phóng đi, giá dầu và các sản phẩm năng lượng đã tăng với tốc độ gợi nhớ lại năm 2022, thời điểm xung đột Ukraine đẩy thị trường hàng hóa vào hỗn loạn.
Ngay trong phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu đã lên đến 120 USD/thùng. Trước đó, nhiều chuyên gia tin rằng nếu giá dầu vượt xa mốc 100 USD/thùng, rủi ro suy thoái kinh tế sẽ gia tăng đáng kể.
Theo nhà phân tích Patrick De Haan của GasBuddy, người Mỹ hiện chi 122 triệu USD/ngày cho xăng so với chỉ một tuần trước.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright thừa nhận người dân Mỹ “không bao giờ thích giá nhiên liệu cao”, nhưng ông cho rằng viễn cảnh xấu nhất khó xảy ra. Ông lập luận rằng thị trường dầu hiện “được cung ứng đầy đủ”, trong khi sản lượng dầu Mỹ đạt mức kỷ lục và Venezuela đang tăng khai thác.
Ông cho hay: “Nếu cuộc xung đột chỉ kéo dài ngắn hạn, đây sẽ chỉ là một gián đoạn nhỏ, một chút đau đớn ngắn hạn để đổi lấy ổn định lâu dài tại Trung Đông.”
Song, nhiều ý kiến nhắc lại bài học năm 2022, khi chính quyền ông Biden đã phải mất nhiều tháng để kiểm soát những cú sốc giá cả do chiến sự ở Ukraine gây ra.
Alex Jacquez, cựu quan chức trong chính quyền Biden, cho rằng những cú sốc năng lượng luôn tạo ra “hiệu ứng gợn sóng” vượt ngoài dự báo, khiến chính phủ buộc phải ứng phó trong thời gian thực.
Dù giá hiện thấp hơn thời điểm đỉnh năm 2022, Mỹ vẫn không “miễn nhiễm” trước gián đoạn tại eo biển Hormuz - nơi các cuộc tấn công vào tàu chở dầu, mỏ dầu và trạm khí hóa lỏng khiến giao thông gần như tê liệt.
Nhiều công ty và nhà đầu tư đã theo dõi sự tập trung quân lực của Mỹ - Israel tại vùng Vịnh, nhưng mức độ mạnh mẽ của các đòn đáp trả từ Iran đã khiến nhiều người trở tay không kịp.
Trên Phố Wall, tâm lý bất an lan rộng. Các hãng dầu khí đã mua ồ ạt các hợp đồng quyền chọn để “chốt” mức giá tương lai. Trong khi đó, một số hãng hàng không cũng lao vào thị trường phái sinh để tự bảo vệ.
Rebecca Babin, chuyên gia giao dịch năng lượng tại CIBC Private Wealth, nói: “Khi mỗi ngày một tiêu đề tin tức mới ập đến, bạn không thể giữ nhịp được nữa. Đó là lúc người ta bị stress đến mức đau dạ dày.”
Babin thừa nhận bà phải giảm quy mô giao dịch, siết mức rủi ro và liên tục cập nhật chi phí vận tải biển cùng phí bảo hiểm chiến tranh - vốn đang tăng từng giờ. Bà nói: “Tôi đang dõi theo từng con tàu qua eo biển. Chỉ lời nói suông thì không thể trấn an thị trường nữa.”
Để ổn định thị trường, Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) hôm thứ Sáu thông báo lập quỹ tái bảo hiểm 20 tỷ USD để hỗ trợ các tổn thất tiềm tàng. Tuy nhiên, giới vận tải biển nghi ngờ cơ chế này có thể triển khai đủ nhanh trong bối cảnh chiến sự.
Một số chuyên gia đồn đoán Bộ Tài chính Mỹ có thể can thiệp vào thị trường dầu thô để ngăn giá leo thang. Song, Bộ Năng lượng bác bỏ: “Chúng tôi không có kế hoạch tham gia vào hoạt động kinh doanh dầu thô.”
Thay vào đó, Washington vẫn đặt niềm tin vào kho dự trữ dầu toàn cầu và các động thái hạ nhiệt thị trường, như cho phép Ấn Độ tạm thời mua dầu Nga trên biển và nới lỏng lệnh trừng phạt với chi nhánh Đức của Rosneft. Tổng thống Trump cũng gợi ý triển khai tàu hải quân hộ tống các tàu thương mại, cách từng được sử dụng trong chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980.
Dẫu vậy, nhiều chủ tàu cảnh báo rằng ngay cả khi có bảo hiểm được chính phủ bảo lãnh, họ cũng sẽ tránh đi qua Hormuz cho đến khi Mỹ huy động đủ lực lượng răn đe.
Cựu đại tá hải quân Mỹ Jim McTigue, người từng chỉ huy tàu hộ vệ tháp tùng tàu chở dầu qua Hormuz, nói: “Khi con đường chỉ rộng vài km và tàu thì cao như tòa nhà chọc trời, không có nhiều thời gian để phản ứng. Iran có đủ khả năng để gây áp lực ở những điểm nghẽn như vậy.”
Dù Mỹ đang sản xuất nhiều dầu hơn bất kỳ quốc gia nào trong lịch sử, việc tăng sản lượng nhanh để cân bằng thị trường là điều không khả thi. Lý do là dầu đá phiến phụ thuộc vào khả năng tiêu thụ khí tự nhiên thải ra trong quá trình khai thác.
Song, hệ thống đường ống khí tại Permian Basin đã chạm giới hạn, trong khi xuất khẩu khí của Mỹ bị ràng buộc bởi các hợp đồng dài hạn.
“Nếu không đưa được khí ra khỏi lòng đất, thì cũng không thể bơm thêm dầu,” Rob Wilson, COO của East Daley Analytics, giải thích.
Ngoài ra, nguồn cung dầu quốc tế bị gián đoạn cũng có thể tạo ra cuộc cạnh tranh mới giữa Mỹ, châu Âu và châu Á để giành nguồn cung nhiên liệu máy bay và diesel, đặc biệt tại các vùng ven biển Mỹ vốn phụ thuộc nhập khẩu.
Mark Romaine, CEO của Global Partners, cho biết, Đông Bắc Mỹ vừa trải qua một mùa đông lạnh buốt, không ai còn tồn kho dồi dào. Giá giao ngay đang cao hơn giá kỳ hạn, khiến các công ty không muốn tích trữ.
Câu hỏi được đặt ra nhiều nhất lúc này là cuộc chiến kéo dài bao lâu?
Với mỗi ngày trôi qua, chuỗi cung ứng toàn cầu thêm căng thẳng, giá nhiên liệu tăng thêm và những người như Heather Griffith lại mất thêm một phần thu nhập.
Romaine nói: “Yếu tố bất định lớn nhất chính là thời gian. Cuộc chiến này sẽ kéo dài tới mức nào?”
Theo WSJ
