Các doanh nghiệp nói không với vay nợ

Nội dung chính:

•  191 doanh nghiệp hoàn toàn không vay nợ tính đến cuối quý I/2023 - trong đó 40 doanh nghiệp lỗ thuần. 
•  Một số doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tốt, tình hình tài chính ổn định qua nhiều năm khi duy trì nợ vay thấp.
•  Không vay nợ không phải là “chìa khóa thành công” của các doanh nghiệp. 

Số nợ vay các doanh nghiệp cuối quý I đạt hơn 1,39 triệu tỷ đồng, tăng 1,84% so với cuối năm 2022 - theo thống kê 1.057 doanh nghiệp công bố báo cáo tài chính quý I/2023, không tính ngân hàng và các công ty tài chính, chứng khoán. Tỷ lệ tăng trưởng vào cuối quý I năm ngoái ở mức 5,64%.

Đáng chú ý, có tới 191 doanh nghiệp hoàn toàn không vay nợ tính đến cuối quý I/2023 - tăng gần 20 doanh nghiệp so với cuối năm 2022. 

Quy mô doanh thu khiêm tốn

Nhóm doanh nghiệp không vay nợ có doanh thu bình quân quý I/2023 đạt 123 tỷ đồng, trong khi đó mức doanh thu bình quân của 1.057 doanh nghiệp được thống kê là 174 tỷ đồng trong quý I/2023. 

Chỉ có ba doanh nghiệp không vay nợ có doanh thu quý I/2023 trên 1.000 tỷ đồng là PV Gas D (PGD), Nhiệt điện Phả Lại (PPC) và Vật tư Xăng dầu - Comeco (COM). Đây cũng là ba doanh nghiệp đã duy trì tình trạng không vay nợ suốt nhiều năm. 

PV Gas D  là doanh nghiệp duy nhất trên sàn chứng khoán không vay nợ đạt doanh thu trên 10.000 tỷ đồng năm 2022. Đây cũng là năm mà công ty này tăng trưởng doanh thu đột biến. Các năm trước, mức doanh thu của PV Gas D đều chưa đến 10.000 tỷ đồng. 

PV Gas D là công ty con của PV Gas, một trong những doanh nghiệp dồi dào tiền mặt nhất thị trường chứng khoán Việt Nam. Với mảng kinh doanh đặc thù (kinh doanh khí được khai thác từ dầu mỏ) và thị trường ổn định, PV Gas D không có nhiều động lực để vay vốn mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Sau năm 2025, PV Gas D mới có kế hoạch cung cấp khí ổn định tại Bắc Bộ, theo tài liệu đại hội đồng cổ đông thường niên 2023 của công ty. Năm 2023, PV Gas D có kế hoạch đầu tư xây dựng và mua sắm trang thiết bị với giá trị 24,5 tỷ đồng - là số tiền rất nhỏ ngay cả khi so với số dư tiền mặt của công ty vào cuối mỗi năm (xung quanh 1.500 tỷ đồng).

Comeco cũng là doanh nghiệp đặc thù, chuyên kinh doanh xăng dầu, nhớt trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận. Kết quả kinh doanh của công ty phụ thuộc lớn vào biến động giá dầu thế giới hơn là việc mở rộng đầu tư sản xuất kinh doanh. Năm 2019, Comeco có một khoản vay ngắn hạn chỉ 14 tỷ đồng. Còn lại, trong suốt nhiều năm liền công ty duy trì tình trạng không vay nợ. Trong thời gian tới, Comeco cũng chưa có kế hoạch đầu tư hay mở rộng sản xuất kinh doanh đáng kể. Kế hoạch của công ty chủ yếu xoay quanh các giải pháp thị trường, tối ưu hiệu quả sử dụng các nguồn lực sẵn có, tăng cường các giải pháp dự phòng biến động giá dầu thế giới… Doanh thu mỗi năm của Comeco đều dưới mức 5.000 tỷ đồng. 

Bên cạnh các doanh nghiệp có doanh thu đều đặn, ổn định như PV Gas D, Nhiệt điện Phả Lại, Comeco, DAP - Vinachem, Traphaco... nhiều doanh nghiệp không vay nợ có quy mô doanh thu “siêu nhỏ” - chưa đến 1 tỷ đồng/quý. Thậm chí, có tới 40 doanh nghiệp thua lỗ thuần (lỗ thuần từ hoạt động kinh doanh) trong quý I/2023. 

Không vay nợ chưa hẳn tốt

Trong điều kiện mặt bằng lãi suất cao, không vay nợ giúp các doanh nghiệp không phải đối mặt với khoản chi phí lãi vay hàng tháng, đặc biệt khi dòng tiền khó khăn. 

Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy tình hình chung của các doanh nghiệp không vay nợ là doanh thu thấp, tăng trưởng chậm, thậm chí thua lỗ. Vay nợ chưa hẳn là “chìa khóa thành công” - nhưng không vay nợ lại là dấu hiệu cho thấy công ty đang có vấn đề trong việc mở rộng sản xuất kinh doanh, đầu tư tài sản… Các ngân hàng khi xét duyệt các khoản vay, đều cân nhắc vào khả năng hoạt động, khả năng mang lại dòng tiền từ các dự án, hơn là sự an toàn, “thủ thế” của các doanh nghiệp. 

Các doanh nghiệp vay nợ nhiều hiện nay như Vingroup (VIC), Masan (MSN), Novaland (NVL), Hòa Phát (HPG), Vinhomes (VHM)... đều có doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng trong riêng quý I/2023. Ngoại trừ Novaland với một loạt lùm xùm liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp và vướng mắc pháp lý tại các dự án, các doanh nghiệp vay nợ lớn trên thị trường chứng khoán đều là các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tích cực qua nhiều năm và có thị phần tốt tại các phân khúc kinh doanh. 

2022 là năm khó khăn của nhiều doanh nghiệp khi mặt bằng lãi suất toàn cầu tăng mạnh sau hàng loạt quyết định thắt chặt chính sách tiền tệ của Cục dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Thống kê cho thấy, đối mặt với khó khăn đó, có 38 doanh nghiệp cắt hoàn toàn nợ vay, đưa nợ vay về 0 đồng vào cuối năm 2022. Tuy nhiên, ở chiều hướng ngược lại, cũng có 32 doanh nghiệp chuyển từ không vay nợ sang vay nợ.

Viconship (VSC) - doanh nghiệp cảng biển đã vay hơn 900 tỷ đồng trong năm 2022 sau nhiều năm nói không với nợ nần. Coteccons (CTD) cũng chọn vay nợ làm một trong các giải pháp để vượt qua giai đoạn khó khăn chung của nền kinh tế và ngành xây dựng. Doanh nghiệp đầu ngành xây dựng đã có nhiều năm không vay nợ nhờ nguồn thu dồi dào. Tuy nhiên, đến cuối quý I/2023, số dư nợ vay của Coteccons đã ở mức 1.163 tỷ đồng. 

Tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế quý I/2023 chỉ đạt 2,06% so với cuối năm 2022 - thấp hơn rất nhiều mức tăng trưởng cùng kỳ 2022 (5,04%). Tốc độ luân chuyển dòng tiền bắt đầu chậm lại do sức mua giảm sút, sản xuất bị đình trệ… đang là dấu hiệu đáng lo ngại của nền kinh tế. 

Ngân hàng nhà nước đang bỏ ngỏ kế hoạch giảm lãi suất điều hành nhằm giúp các doanh nghiệp “dễ thở” hơn, cho dù quyết định đó phải đối mặt với rủi ro lạm phát và căng thẳng tỷ giá. Các ngân hàng thương mại đang đồng loạt hạ lãi suất tiết kiệm (lãi suất đầu vào) - tạo tiền đề cho đợt hạ lãi suất cho vay (đầu ra) trong thời gian tới, qua đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vay vốn phục hồi và mở rộng sản xuất kinh doanh.