Năm 2020, Lito Chen bắt đầu dấn thân vào thị trường chứng khoán bằng kiến thức đọc trong sách và những lời khuyên từ “chuyên gia”, đó là dồn toàn bộ số tiền tiết kiệm ít ỏi thời sinh viên vào các cổ phiếu blue-chip ngành đồ uống có cồn.
Theo các “chuyên gia”, những cổ phiếu ngành này là "hầm trú ẩn" an toàn. Nhưng thực tế đã tạt một gáo nước lạnh vào niềm tin của Chen khi khoản đầu tư này bốc hơi nhanh chóng, kéo theo sự sụp đổ của các lý thuyết phân tích tài chính chính thống trong mắt anh.
Đến nửa đầu năm 2024, chàng sinh viên 24 tuổi tại Thượng Hải này quyết định thay đổi chiến thuật. Thay vì nghe lời các chuyên gia kỳ cựu, Chen tìm đến những gì thế hệ trẻ am hiểu nhất: chatbot AI và sức mạnh trí tuệ đám đông trên mạng xã hội.
Bằng cách đầu tư vào danh mục kết hợp giữa công nghệ, quốc phòng và khai khoáng theo gợi ý từ bạn bè trực tuyến cùng các chatbot như Kimi hay Zhipu, Chen không chỉ gỡ lại vốn mà còn thu về lợi nhuận đáng kể.
Câu chuyện của Chen không phải cá biệt, nó là đại diện cho một thế hệ nhà đầu tư cá nhân mới tại Trung Quốc: trẻ tuổi, am tường công nghệ và đầy thách thức. Họ được gọi bằng cái tên "Xiao Dengs" (những gã nhỏ bé), lực lượng đang trực tiếp thúc đẩy thị trường chứng khoán trị giá hơn 14.000 tỷ USD của quốc gia này.
Tìm vận may
Số liệu từ nghiên cứu của Công ty Chứng khoán Ping An và Viện Nghiên cứu Hurun cho thấy một sự dịch chuyển địa chấn: Từ tháng 9/2024 đến tháng 1/2025, số lượng nhà đầu tư dưới 30 tuổi tại Trung Quốc đã tăng gấp đôi, chiếm khoảng 1/3 trong tổng số 240 triệu nhà đầu tư cá nhân trên thị trường.
Nếu tính rộng hơn ở độ tuổi dưới 35, nhóm này chiếm tới 45% số tài khoản giao dịch mới mở trong năm qua, tăng 5 điểm phần trăm so với năm trước đó.
Ông Yang Delong, Kinh tế trưởng tại First Seafront Fund Management, nhận định rằng năm 2025 chính là thời điểm các giao dịch của nhóm “Xiao Deng” thống trị thị trường với một "phong cách vô tiền khoáng hậu".
Sự trỗi dậy này không chỉ nằm ở con số mà còn ở tư duy đầu tư. Khác với thế hệ cha anh vốn ưu tiên tích trữ và an toàn, Gen Z Trung Quốc sở hữu khẩu vị rủi ro cực cao, ưu tiên các cổ phiếu tăng trưởng nóng và phong cách giao dịch tốc độ cao, điều này vô tình làm gia tăng biến động mạnh cho thị trường.
Sự khác biệt về tư duy này tạo nên một cục diện thú vị. Trong khi các nhà đầu tư kỳ cựu lo sợ những đợt điều chỉnh sâu, thì những người mới lại mang tâm lý "Fomo" sợ bỏ lỡ cơ hội. Chính sự xung đột này đang tái định hình năng động của thị trường chứng khoán Trung Quốc.
Tại Mỹ, làn sóng nhà đầu tư trẻ đã bùng nổ từ vài năm trước nhờ các nền tảng miễn phí như Robinhood hay cơn sốt cổ phiếu "meme". Tuy nhiên, tại Trung Quốc, xu hướng này đến chậm hơn do truyền thống đổ tiền vào bất động sản, động lực làm giàu chính của các gia đình.
Thế nhưng khi thị trường địa ốc hạ nhiệt kể từ sau đại dịch, kết hợp với môi trường lãi suất thấp và các chính sách hỗ trợ từ Bắc Kinh, dòng tiền của giới trẻ đã tìm thấy lối đi mới.
Thành quả của sự chuyển dịch này là một năm 2025 rực rỡ. Chỉ số CSI 300 đã tăng 18%, ghi nhận năm tăng trưởng tốt nhất kể từ đầu đại dịch.
Mặc dù số vốn của mỗi cá nhân “Xiao Deng” có thể khiêm tốn do mức lương chưa bắt kịp chi phí sinh hoạt, nhưng khi tập hợp lại thành một cộng đồng hàng triệu người, họ có khả năng xoay chuyển dòng vốn vào các lĩnh vực chiến lược. Sự ưu tiên của họ dành cho lĩnh vực công nghệ và AI đang gián tiếp hỗ trợ tham vọng của chính phủ trong việc thúc đẩy các ngành công nghiệp mới nổi để cạnh tranh toàn cầu.
Cuộc chiến thế hệ trên bàn ăn
Sự trỗi dậy của Gen Z còn châm ngòi cho những cuộc tranh luận gay gắt ngay trong nội bộ gia đình. Jane Wang, một nhân viên công nghệ 32 tuổi tại Bắc Kinh, là một minh chứng.
Cô đã từ chối lời khuyên "thoát hàng" từ cha mình đối với cổ phiếu của Sungrow Power Supply, một doanh nghiệp năng lượng tái tạo. Trong khi người cha cho rằng giá cổ phiếu đã quá đắt đỏ, Jane lại tin vào tiềm năng của nó trong chuỗi cung ứng trung tâm dữ liệu AI.
Kết quả là mã này đã tăng 130% trên thị trường đại lục vào năm 2025 và trở thành một trong những cái tên được mong đợi nhất khi IPO tại Hong Kong.
Cô Jane thẳng thắn chia sẻ rằng tư duy của cô phù hợp hơn với thị trường hiện tại. Khi cô cố gắng giải thích về chuỗi cung ứng AI cho cha, ông chỉ đáp lại rằng những gì cô nói giống như "tiếng lóng vô nghĩa". Khoảng cách này không chỉ là về tuổi tác, mà là khoảng cách về cách tiếp cận thông tin và công nghệ.
Hiện nay, để thích nghi với làn sóng mới, các công ty môi giới đang phải cuống cuồng thay đổi chiến thuật tiếp cận. Họ tung ra các linh vật nhân vật hoạt hình, sản xuất podcast và thậm chí là những bộ phim ngắn đầy kịch tính để lôi kéo sự chú ý của nhóm khách hàng trẻ tuổi này.
Rõ ràng, cuộc chơi tài chính tại Trung Quốc không còn nằm hoàn toàn trong tay những "cây đa cây đề", mà đang dần bị thâu tóm bởi những chiếc smartphone và các dòng lệnh của trí tuệ nhân tạo.
*Nguồn: SCMP, ThinkChina
