Từ giấc ngủ, dinh dưỡng, nhịn ăn đến tắm nước lạnh hay tiếp đất, biohacking đang trở thành xu hướng giúp nhiều người cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây không phải là "phép màu", mà là quá trình đưa cơ thể trở về với những quy luật sinh học vốn có.
Biohacking là gì và vì sao ngày càng nhiều người muốn "hack" chính cơ thể mình?
Trong vài năm trở lại đây, biohacking trở thành một trong những xu hướng chăm sóc sức khỏe được quan tâm trên thế giới. Khái niệm này không chỉ phổ biến trong giới vận động viên hay doanh nhân công nghệ mà còn thu hút những người mong muốn cải thiện sức khỏe, nâng cao hiệu suất làm việc và kéo dài tuổi thọ.
Theo chuyên gia biohacking Daniel Donhauser, biohacking là sự kết hợp giữa "biology" (sinh học) và "hack". Tuy nhiên, "hack" ở đây không mang ý nghĩa xâm nhập hay phá vỡ hệ thống mà là tối ưu hóa cơ thể và tâm trí bằng các biện pháp như điều chỉnh dinh dưỡng, cải thiện giấc ngủ, rèn luyện thể chất, áp dụng kỹ thuật tinh thần và tận dụng công nghệ.
Nhiều người cho rằng trong bối cảnh con người hiện đại được hưởng điều kiện sống đầy đủ, biohacking có vẻ không còn cần thiết. Song theo các chuyên gia, chính sự tiện nghi lại khiến lối sống ngày nay ngày càng xa rời cơ chế tiến hóa của con người.
Hàng nghìn năm trước, tổ tiên loài người phải thường xuyên đối mặt với đói, rét, vận động liên tục và những hiểm họa từ thiên nhiên. Việc tìm kiếm thức ăn luôn đi kèm hoạt động thể chất và không phải lúc nào cũng thành công. Những giai đoạn nhịn đói giúp cơ thể phát triển khả năng sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng dự trữ từ mỡ.
Tương tự, căng thẳng thời tiền sử thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn khi săn bắt hoặc chạy trốn rồi nhanh chóng kết thúc sau vận động. Ngược lại, căng thẳng kéo dài như trong xã hội hiện đại gần như không tồn tại.
Ngày nay, con người hiếm khi phải chịu đói, chịu lạnh hay vận động để sinh tồn, nhưng hệ sinh học vẫn được hình thành dựa trên những điều kiện đó. Vì vậy, biohacking được xem là nỗ lực đưa cơ thể trở lại gần hơn với lối sống vốn phù hợp với quá trình tiến hóa thông qua ăn uống hợp lý, nhịn ăn có kiểm soát, tập luyện, tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên và môi trường thiên nhiên.
07 nền tảng của biohacking: Không chỉ là công nghệ mà còn là thay đổi lối sống
Theo Daniel Donhauser, giấc ngủ là nền tảng quan trọng nhất của mọi chiến lược biohacking. Trong lúc ngủ, cơ thể tiến hành hàng loạt quá trình sửa chữa và tái tạo tế bào. Nếu chất lượng giấc ngủ suy giảm, gần như mọi chức năng sinh học đều bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, vận động là yếu tố không thể thiếu. Đi bộ giúp duy trì hoạt động cơ bản và cải thiện tuần hoàn máu nhưng chưa đủ để tối ưu sức khỏe. Tập luyện sức mạnh đóng vai trò quan trọng trong duy trì mật độ xương, tăng cường hệ miễn dịch và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Hình thức tập luyện cần phù hợp với mục tiêu của từng người, từ phát triển cơ bắp đến nâng cao sức bền tim mạch.
Về dinh dưỡng, biohacking không khuyến khích một chế độ ăn cứng nhắc mà ưu tiên các nguyên tắc đơn giản như giảm đường, hạn chế rượu bia, giảm thực phẩm chế biến sẵn và tăng cường rau xanh, trái cây.
Một điểm nổi bật của biohacking là nhịn ăn có kiểm soát. Khi nhịn ăn, cơ thể kích hoạt quá trình tự thực bào (autophagy), giúp phân hủy và loại bỏ các protein hoặc tế bào bị tổn thương. Khi lượng carbohydrate dự trữ cạn kiệt, cơ thể chuyển sang sử dụng mỡ dự trữ để tạo năng lượng, vừa hỗ trợ kiểm soát cân nặng vừa mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Theo khuyến nghị, mỗi người nên lựa chọn phương pháp nhịn ăn phù hợp với bản thân; ngay cả việc nhịn ăn gián đoạn hai ngày mỗi tuần cũng được đánh giá có lợi hơn là không thực hiện.
Ánh sáng tự nhiên cũng giữ vai trò quan trọng trong điều hòa đồng hồ sinh học. Ánh sáng ban ngày giúp tăng sản xuất serotonin, trong khi bóng tối kích thích cơ thể tiết melatonin để chuẩn bị cho giấc ngủ. Chỉ cần đi bộ ngoài trời mỗi ngày đã có thể mang lại lợi ích đáng kể. Vào ngày nắng, khoảng 30 phút tiếp xúc ánh sáng thường được xem là đủ, còn những ngày nhiều mây nên dành nhiều thời gian hơn. Ngoài ra, liệu pháp ánh sáng đỏ cũng được sử dụng để hỗ trợ nhịp sinh học.
Tiếp đất (grounding) là một phương pháp khác được nhiều người quan tâm. Theo các chuyên gia, việc đi chân trần trên cỏ hoặc nền đất tự nhiên có thể giúp cơ thể tiếp xúc với từ trường Trái đất, góp phần cải thiện tuần hoàn máu và thúc đẩy sản sinh serotonin. Với những người không có điều kiện tiếp xúc thường xuyên với thiên nhiên, một số thiết bị như thảm PEMF được phát triển nhằm mô phỏng hiệu ứng này.
Biohacking cũng chú trọng đến việc rèn luyện khả năng thích nghi với nhiệt độ. Xông hơi từ lâu được xem là phương pháp hỗ trợ sức khỏe tim mạch và phục hồi cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy việc xông hơi thường xuyên có thể giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân tới 25%.
Để đạt hiệu quả tối ưu, nhịp tim nên duy trì trong khoảng 100-120 nhịp/phút khi xông hơi, tương đương một buổi tập sức bền cường độ vừa. Hiệu quả có thể tăng lên khi kết hợp với tắm nước lạnh hoặc ngâm bồn nước đá sau đó, giúp giảm viêm, kích thích trao đổi chất và tăng cường miễn dịch. Đối với những người không phù hợp với nước đá, liệu pháp lạnh toàn thân (cryotherapy) là một lựa chọn khác. Chỉ trong khoảng 2-3 phút ở nhiệt độ -110 độ C, phương pháp này được cho là có thể tạo ra nhiều tác động sinh học tương tự.
Hít thở cũng là yếu tố thường bị xem nhẹ nhưng có vai trò quan trọng đối với quá trình sản sinh năng lượng của cơ thể. Một trong những phương pháp được nhiều chuyên gia giới thiệu là IHHT (Intermittent Hypoxic-Hyperoxic Training) – liệu pháp mô phỏng môi trường độ cao.
Khuyến nghị phổ biến là tập IHHT hai lần mỗi tuần. Phương pháp này tạo ra điều kiện tương tự độ cao khoảng 4.000 mét, nơi lượng oxy thấp hơn bình thường. Tình trạng thiếu oxy ngắn hạn giúp kích thích cơ thể thích nghi bằng cách cải thiện chức năng phổi, tối ưu hóa chuyển hóa tế bào, nâng cao hiệu quả sản xuất năng lượng, đồng thời có thể góp phần bình thường hóa huyết áp và giảm hormone gây căng thẳng.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh không có một công thức biohacking phù hợp với tất cả mọi người. Điều quan trọng là thử nghiệm từng phương pháp và xây dựng thói quen phù hợp với tình trạng sức khỏe cũng như lối sống của mỗi cá nhân.
Song song với việc thay đổi lối sống, công nghệ cũng giúp biohacking trở nên dễ tiếp cận hơn thông qua các thiết bị đeo thông minh và công cụ theo dõi sức khỏe như máy theo dõi giấc ngủ, đồng hồ thông minh, máy đo đường huyết liên tục, thiết bị luyện tập thông minh, đèn ánh sáng đỏ, kính chặn ánh sáng xanh, phòng xông hơi hồng ngoại, bồn tắm đá, thiết bị cryotherapy hay cảm biến hỗ trợ hô hấp. Những thiết bị này giúp người dùng thu thập dữ liệu sinh học để theo dõi và điều chỉnh thói quen sống.
Dù vậy, Daniel Donhauser cho rằng các thiết bị công nghệ đắt tiền không phải điều kiện bắt buộc để thực hành biohacking. Phần lớn lợi ích sức khỏe vẫn có thể đạt được bằng những thay đổi đơn giản như ngủ đủ giấc, ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên, tiếp xúc với thiên nhiên và duy trì các thói quen phù hợp với cơ chế sinh học tự nhiên. Công nghệ chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ theo dõi tiến trình và giúp người dùng hiểu rõ hơn những thay đổi đang diễn ra trong cơ thể mình.
*Nguồn bài viết: Biogena
.jpg "Dự báo lợi nhuận quý 2/2026 của 48 doanh nghiệp \"hot\": Một tên tuổi có thể tăng trưởng hơn 1.200%"){kind=avatar}
