Báo quốc tế: Việt Nam đang “đóng vai chính” rồi - Không đứng số 1 thì cũng phải top 3 ở Đông Nam Á

Bước vào năm 2026, cuộc đua chip toàn cầu đang trở nên nóng bỏng hơn bao giờ hết. Khi các quốc gia phương Tây nỗ lực giảm bớt rủi ro và đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, Đông Nam Á nổi lên như một điểm đến chiến lược đầy hứa hẹn.   

Từ những vị trí ngoại vi trong khâu lắp ráp, các quốc gia khu vực đang nỗ lực chuyển mình thành mắt xích cốt lõi của ngành công nghiệp trị giá hàng trăm tỷ USD này.  

Bối cảnh thị trường chip toàn cầu năm 2026  

Vi mạch tích hợp hiện là thành phần cốt lõi của mọi thiết bị điện tử, từ máy giặt cho đến điện thoại thông minh. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây đẩy cầu thị trường lên mức kỷ lục. Kim ngạch xuất khẩu vi mạch toàn cầu đã tăng gấp đôi từ 414 tỷ USD (năm 2016) lên 818 tỷ USD (năm 2024).  

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế khổng lồ, việc kiểm soát chuỗi cung ứng chip đã trở thành trung tâm của sự cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Hiện tại, Đông Nam Á chiếm khoảng 26% tổng lượng xuất khẩu chip toàn cầu (tăng từ mức 20% của hai thập kỷ trước).  

Dưới đây là bảng xếp hạng 6 nền kinh tế Đông Nam Á đang nỗ lực chuyển dịch lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng bán dẫn năm 2026, theo đánh giá của The Diplomat.  

Vị trí thứ 6: Indonesia – Tụt hậu nhưng có lợi thế tài nguyên  

Indonesia hiện đứng cuối cùng trong số các nền kinh tế lớn của khu vực ở mảng bán dẫn. Năm 2024, quốc gia này chỉ xuất khẩu trung bình 693 triệu USD vi mạch tích hợp, chiếm chưa đầy 0,1% tổng sản lượng toàn cầu. Dù đã công bố lộ trình quốc gia nhằm đào tạo nhân lực bán dẫn, Indonesia hiện tại không có nhà máy đúc chip nào và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ còn rất sơ khai. Hoạt động của họ phần lớn dừng lại ở khâu đóng gói cấp thấp với quy mô nhỏ.  

Lợi thế cạnh tranh: Thay vì chạy đua sản xuất, Indonesia tập trung vào chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Quốc gia này sở hữu trữ lượng lớn Gallium và Germanium – hai nguyên liệu thô quan trọng bậc nhất cho sản xuất bán dẫn nâng cao, tương tự chiến lược họ từng áp dụng thành công với Niken trong ngành pin xe điện.  

Vị trí thứ 5: Thái Lan – Thách thức từ việc đứng yên tại chỗ  

Năm 2024, Thái Lan xuất khẩu khoảng 8,5 tỷ USD vi mạch (chiếm 1% thị phần thế giới), một con số gần như dậm chân tại chỗ suốt hai thập kỷ. Đầu năm nay (tháng 1/2026), Chính phủ Thái Lan đã công bố lộ trình dài hạn tham vọng: đặt mục tiêu thu hút 2,5 nghìn tỷ Baht (khoảng 80 tỷ USD) vốn đầu tư trong vòng 25 năm tới, đào tạo 230.000 kỹ sư và nâng cấp hạ tầng R&D. Chiến lược trọng tâm là chuyển dịch từ lắp ráp cơ bản sang thiết kế và đúc chip chuyên dụng cho xe điện và AI.  

Thách thức: Dù có nền tảng sản xuất định hướng xuất khẩu tốt, nhưng những rào cản lớn từ suy thoái kinh tế hiện tại và sự bất ổn lâu năm có thể khiến Thái Lan gặp khó trong việc hiện thực hóa các dự án thâm dụng vốn và công nghệ này.  

Vị trí thứ 4: Philippines – Chờ đợi cú hích  

Bán dẫn và vi mạch là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Philippines. Năm 2024, nước này xuất khẩu 19 tỷ USD vi mạch (chiếm 14% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia và 2,5% thị phần toàn cầu), đứng thứ 10 thế giới.   

Philippines là nơi đặt nhà máy của nhiều ông lớn như Amkor Technology, Texas Instruments và Samsung, nhưng đa số vẫn nằm ở phân khúc lắp ráp, đóng gói và kiểm thử cấp thấp. Tháng 4/2025, Manila thành lập Hội đồng Cố vấn Công nghiệp Điện tử và Bán dẫn để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.  

Thách thức: Dù là đồng minh tự nhiên của Mỹ và nằm trong diện ưu tiên xây dựng chuỗi cung ứng tự cường, Philippines vẫn chưa bứt phá được như kỳ vọng. Các chuyên gia đánh giá điều này một phần do thiếu tầm nhìn chiến lược phối hợp từ phía Mỹ, dù bản thân Philippines đã nỗ lực cải cách môi trường đầu tư thân thiện hơn.  

Vị trí thứ 3: Việt Nam – Bước nhảy vọt thần tốc  

Việt Nam là quốc gia có tốc độ bứt phá nhanh nhất trong khu vực. Từ mức xuất khẩu khiêm tốn 315 triệu USD vi mạch năm 2010, Việt Nam đã cán mốc 27,8 tỷ USD vào năm 2024, vươn lên trở thành nhà sản xuất chip lớn thứ 9 thế giới (chiếm 3,6% thị phần toàn cầu). Hàng loạt tập đoàn lớn như Nvidia, Intel, Amkor, Hana Micron và Samsung đều đã hiện diện mạnh mẽ tại đây.  

Chiến lược của Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng 100 công ty thiết kế và 1 nhà máy đúc chip vào năm 2030, tăng lên 300 công ty thiết kế và 3 nhà máy đúc chip vào năm 2050, song song với việc đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn. Nhận biết khó cạnh tranh trực tiếp với các gã khổng lồ đi trước, Việt Nam tập trung vào các dòng chip chuyên dụng.  

Điểm nhấn đặc biệt: Tháng 1/2026, Việt Nam đã chính thức khởi công nhà máy chế tạo/đúc chip đầu tiên tại quốc gia. Đáng chú ý, dự án này không thuộc về một tập đoàn nước ngoài, mà do Viettel tự thực hiện. Đây là dấu mốc minh chứng rõ ràng cho động lực an ninh quốc gia trong việc tự chủ công nghệ chip. Nhà máy dự kiến thử nghiệm sản xuất vào năm 2027.   

Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao từ nay đến năm 2030, trang The Diplomat đánh giá Việt Nam đang có tiềm năng chuyển mình từ một phương án "thay thế đầy hứa hẹn" thành một mắt xích cốt lõi chiến lược.  

Vị trí thứ 2: Malaysia – "Cựu vương" trung lập và thực tế  

Malaysia sở hữu hơn 50 năm kinh nghiệm trong ngành điện-điện tử, tập trung tại các khu công nghiệp lâu đời ở Penang (thập niên 1970) và Khu công nghệ cao Kulim (thập niên 1990). Với 10 cơ sở sản xuất bán dẫn quy mô lớn của Intel, Infineon và nhiều công ty phương Tây lẫn Trung Quốc, Malaysia là nhà xuất khẩu chip lớn thứ 5 thế giới với giá trị hơn 70 tỷ USD trong năm 2024.  

Chiến lược Bán dẫn Quốc gia (2024) của Malaysia đặt mục tiêu thu hút 17 tỷ USD đầu tư, chi 5,9 tỷ USD hỗ trợ tài khóa và đào tạo 60,000 kỹ sư để tiến sâu vào mảng đóng gói nâng cao và thiết kế chip.  

Lợi thế cạnh tranh: Malaysia chọn cách tiếp cận rất thực tế: không cố gắng thâu tóm toàn bộ chuỗi cung ứng từ đầu đến cuối, mà tập trung làm chủ và tối ưu hóa các ngách giá trị cao (như đóng gói nâng cao, bảo dưỡng). Ngoài ra, Thủ tướng Anwar Ibrahim định vị Malaysia là một "địa điểm trung lập, không liên minh", cho phép quốc gia này sản xuất chip cho cả Mỹ, Trung Quốc và toàn thế giới mà không sợ rủi ro địa chính trị.  

Vị trí thứ 1: Singapore – Cường quốc bán dẫn không thể tranh cãi  

Singapore là quốc gia Đông Nam Á duy nhất tính đến nay có thể được gọi là một "cường quốc bán dẫn" toàn diện. Nền tảng của đảo quốc sư tử bắt đầu từ năm 1968 khi National Semiconductor (Mỹ) đặt nhà máy tại đây. Năm 2024, Singapore xuất khẩu tới 77,8 tỷ USD vi mạch tích hợp, đứng thứ 4 thế giới.  

Hiện tại, cứ 10 con chip trên toàn cầu thì có 1 con chip được sản xuất tại Singapore. Quốc gia này cũng chiếm tới 20% sản lượng thiết bị sản xuất bán dẫn toàn cầu. Ngành này đóng góp gần 6% vào GDP của Singapore và tạo việc làm cho hơn 35.000 người.   

Singapore sở hữu hệ sinh thái hoàn chỉnh ở mọi công đoạn từ thiết kế, đúc wafer cho đến đóng gói, kiểm thử với 17 nhà máy đúc chip (nhiều nhất và hiện đại nhất khu vực) của các tập đoàn hàng đầu như GlobalFoundries, Vanguard International (VIS), Micron và UMC.  

Để bảo vệ vị thế dẫn đầu, tháng 2/2025, Thủ tướng Lawrence Wong đã công bố đầu tư thêm 790 triệu USD cho một trung tâm R&D bán dẫn mới nhằm duy trì lợi thế đi trước về công nghệ.  

Kết luận lại, The Diplomat nhận định, sự ổn định chính trị, chiến lược dài hạn và nguồn vốn R&D khổng lồ sẽ giúp Singapore tiếp tục giữ vững ngôi vương trong tương lai gần.   

Tuy nhiên, sự vươn lên mạnh mẽ của các nước láng giềng – đặc biệt là Việt Nam và Malaysia trong việc leo lên các nấc thang giá trị cao hơn như thiết kế và chế tạo – hứa hẹn sẽ tạo ra một cuộc bám đuổi vô cùng thú vị trong những năm tới.   

Câu hỏi quyết định đối với các quốc gia Đông Nam Á lúc này là: Ai sẽ biến những bản lộ trình trên giấy thành hiện thực nhanh nhất?