Tờ New York Times (NYT) cho hay gần hai thập kỷ kể từ khi smartphone ra đời, xã hội đang phải vật lộn với một vấn đề ngày càng tồi tệ theo thời gian: Chúng ta "yêu" điện thoại đến mức không thể đặt chúng xuống.
Trên thế giới, các trường học đang ban hành lệnh cấm thiết bị này trong lớp học vì lo ngại sự xao nhãng kỹ thuật số làm giảm sút kết quả học tập. Hàng ngàn đơn kiện đã cáo buộc các công ty công nghệ thiết kế ứng dụng gây nghiện, điển hình là một vụ việc gần đây tại California, nơi bồi thẩm đoàn tuyên bố Meta và Google phải chịu trách nhiệm vì gây ra tổn hại.
Sự lo ngại lan rộng về sự lệ thuộc vào điện thoại thậm chí đã khởi xướng một cuộc "phục hưng điện thoại cục gạch" (dumbphone), khi nhiều người chọn những thiết bị tối giản để thoát khỏi nền văn hóa "mục rỗng bộ não" vì ám ảnh bởi ứng dụng.
Thế nhưng, dù người lớn có phàn nàn bao nhiêu về việc giới trẻ ngày nay "dán mắt" vào màn hình, ít ai nhận ra rằng chính họ cũng là một phần của vấn đề. Những bậc phụ huynh cố gắng áp đặt quy tắc thời gian sử dụng lên con cái thường thất bại trong việc tự tuân thủ các hạn chế tương tự.
Hóa ra, việc đếm giờ sử dụng không phải là giải pháp tối ưu, và chúng ta cần những bước đi thực tế hơn. Và thế là, những cú lướt màn hình vô tận vẫn cứ tiếp diễn.
Vậy giải pháp là gì? Tác giả đã tiến hành phỏng vấn các chuyên gia, bao gồm các giáo sư đang đưa ra những kỹ thuật dựa trên nghiên cứu để hạn chế việc lạm dụng điện thoại. Họ gợi ý các biện pháp dưới đây:
1. "Bắt bệnh" một cách chính xác
Trước hết, điều quan trọng là phải đánh giá xem bạn hay con mình chỉ đơn giản là người sử dụng điện thoại nhiều hay đã có những hành vi được coi là gây nghiện.
Jason Nagata, PGS. Nhi khoa tại Đại học California (San Francisco), đã đưa ra một phép so sánh với việc lạm dụng chất kích thích. Nhiều người thích uống một ly rượu lúc rảnh rỗi, nhưng hành vi đó chỉ trở nên có vấn đề khi nó bắt đầu làm suy yếu đời sống xã hội, ảnh hưởng đến các mối quan hệ hoặc gây hại cho công việc.
Những "dấu hiệu đỏ" tương tự cũng có thể áp dụng cho việc dùng điện thoại. Nếu một người dành phần lớn thời gian để lướt mạng xã hội thay vì kết bạn ngoài đời, đó có thể là dấu hiệu của sự lệ thuộc. Hoặc nếu điểm số của con bạn sụt giảm vì mải lướt mạng thay vì học bài, đã đến lúc bạn cần can thiệp.
2. Lập kế hoạch truyền thông cho cả gia đình
Một nghiên cứu của TS. Nagata cho thấy, việc cha mẹ sử dụng truyền thông nhiều hơn có liên quan đến việc con cái ở độ tuổi vị thành niên sử dụng điện thoại có vấn đề hơn. Đối với những người trẻ có dấu hiệu nghiện điện thoại, các vấn đề sức khỏe sẽ kéo theo như một hệ lụy dây chuyền: Họ dễ có triệu chứng trầm cảm, rối loạn thiếu tập trung, hành vi tự hại và rối loạn giấc ngủ.
Ngược lại, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tình trạng lạm dụng điện thoại ở người trẻ giảm đáng kể khi cha mẹ đặt ra các giới hạn sử dụng trong một số tình huống nhất định, chẳng hạn như giờ đi ngủ và giờ ăn. Trẻ em ngủ ngon hơn khi điện thoại được để ngoài phòng ngủ, và chúng có xu hướng không ăn uống quá độ khi các thiết bị bị "cấm cửa" khỏi phòng ăn.
TS. Nagata cho rằng: "Điều quan trọng là cha mẹ phải làm gương. Nếu bạn đặt ra quy tắc không điện thoại trên bàn ăn, chính bạn phải là người tuân thủ."
Vì vậy, hãy xây dựng một kế hoạch truyền thông gia đình. Đây có thể là một kế hoạch linh hoạt: Các quy tắc có thể cứng nhắc hơn vào ngày thường (không điện thoại trên bàn ăn vào ngày đi học) nhưng được nới lỏng vào cuối tuần để thanh thiếu niên có thể lên lịch đi chơi với bạn bè.
Việc lập một kế hoạch bài bản nói dễ hơn làm vì người lớn thường chật vật cân bằng giữa cuộc sống gia đình và yêu cầu công việc. TS. Nagata thú nhận rằng nếu buộc phải phá lệ và dùng điện thoại trên bàn ăn, ông sẽ thông báo trước với gia đình rằng mình đang phải trực công việc.
3. Quan tâm đến nội dung hơn là thời gian
Trong phần lớn kỷ nguyên smartphone, những người lo ngại về việc dùng điện thoại thường tập trung vào "screen time" (thời gian sử dụng màn hình) như một thước đo để xác định chứng nghiện.
Nhưng các học giả hiện nay thống nhất rằng screen time là một khái niệm lỗi thời, bởi không phải mọi phút trên màn hình đều có giá trị như nhau: Một người có thể dành nhiều giờ mỗi ngày để nhắn tin công việc hoặc đọc sách trên điện thoại, những hoạt động này hoàn toàn không có vấn đề gì.
Cal Newport, Giáo sư Khoa học Máy tính tại Đại học Georgetown, gợi ý chúng ta nên tư duy về nội dung số tương tự như cách chúng ta nghĩ về thực phẩm. Các ứng dụng mạng xã hội như Instagram hay TikTok, vốn dựa trên việc lướt liên tục các video ngắn ngẫu nhiên, có thể được coi là "đồ ăn rác" (junk food) được thiết kế để gây nghiện.
Việc cắt giảm các ứng dụng đó nên được ưu tiên hơn là việc đo đếm từng phút sử dụng. GS. Newport chia sẻ: "Cứ coi chúng là những túi snack hay bánh quy của thế giới số và tự nhủ: 'Mình là người lớn, mình không cần thứ này'".
Phụ huynh cũng có thể áp dụng cách tiếp cận này khi lập quy tắc cho con cái. Trong khi quan điểm hiện nay cho rằng nên đợi đến khi vào cấp 3 mới cho trẻ dùng điện thoại, GS. Newport gợi ý nên trì hoãn việc tiếp cận mạng xã hội cho đến nửa sau của bậc THPT. Đó là lúc sự phát triển của não bộ phù hợp hơn, giúp trẻ có khả năng điều tiết cảm xúc tốt hơn.
4. Thay thế những cú "lướt" bằng hoạt động lành mạnh
Với những người đang cắt giảm điện thoại, phần khó khăn nhất là tìm xem mình nên làm gì thay thế, đặc biệt là khi xung quanh ai nấy đều đang "dán mắt" vào màn hình.
Jenny Odell, một nghệ sĩ tại Oakland, California, gợi ý các hoạt động giúp chống lại những hệ lụy tiêu cực từ việc lạm dụng điện thoại, bao gồm cả sự suy giảm khả năng giao tiếp xã hội.
Bà nhớ lại lần tình nguyện tại một lễ hội vào tháng 2 ở Berkeley, nơi cộng đồng dạy mọi người cách sửa chữa đồ đạc. Một gian hàng dạy khâu vá đã thu hút một nhóm học sinh cấp 3 ở lại hàng giờ liền để học cách làm việc bằng đôi tay của mình.
"Tôi thấy có một sự phân hóa kỳ lạ giữa những người thuộc Gen Z cực kỳ nghiện điện thoại và những người rất có mục đích, luôn tìm kiếm những giá trị khác biệt này", bà Odell nhận xét. "Tôi không rõ nguyên nhân thực sự là gì. Có lẽ là do độ tuổi mà họ bắt đầu được trao cho chiếc điện thoại đầu tiên."
Nguồn: New York Times
