Vừa cấm nhập khẩu 3 tháng, khách ruột gạo Việt đón tin vui

Giá lúa tại ruộng ở Philippines đang ghi nhận xu hướng phục hồi rõ rệt trong những tháng gần đây, sau quyết định của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. về việc tạm ngừng nhập khẩu gạo từ tháng 9 đến tháng 12. Diễn biến này phản ánh sự điều chỉnh cung – cầu trên thị trường nội địa, đồng thời cải thiện phần nào vị thế thương lượng của nông dân sau giai đoạn giá giảm sâu.

Theo dữ liệu của Cục Thống kê Philippines (PSA), giá lúa tại ruộng duy trì ổn định trong năm 2023 và tiếp tục đi lên trong mùa khô 2023–2024. Có thời điểm, giá lúa khô vượt 22 peso/kg và chạm mốc trên 25 peso/kg trong một số tháng.

Tuy nhiên, cục diện thay đổi vào cuối năm 2024 khi thuế nhập khẩu gạo được điều chỉnh giảm từ 35% xuống còn 15%. Động thái này khiến khối lượng gạo nhập khẩu tăng mạnh, dẫn tới tình trạng dư cung trên thị trường nội địa trong năm 2025. Áp lực nguồn cung kéo giá lúa tại ruộng giảm xuống chỉ còn 14–16 peso/kg trong nhiều tháng, chạm đáy khoảng 15,80 peso/kg vào tháng 9/2025.

Dữ liệu giám sát của Cơ quan Lương thực Quốc gia (NFA) cho thấy giá mua lúa tươi trung bình của thương lái đầu tháng 9 chỉ ở mức 14,43 peso/kg, giảm xuống đáy 13,38 peso/kg vào ngày 10/10 – thời điểm thu hoạch rộ. Giá thấp đã ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận của nông dân, làm suy yếu động lực sản xuất.

Đà phục hồi bắt đầu xuất hiện từ cuối tháng 10 và rõ nét hơn trong tháng 11, khi lệnh tạm ngừng nhập khẩu có hiệu lực. Đến ngày 30/10, giá lúa tươi đã tăng trở lại 14,02 peso/kg.

Xu hướng tăng được củng cố mạnh trong tháng 12 và kéo dài sang tháng 1 năm sau. Giá lúa tươi tăng từ 14,06 peso/kg (6/11) lên 15,58 peso/kg (23/12), sau đó tiếp tục leo lên 17,47 peso/kg vào 22/1 và đạt 18,42 peso/kg vào 30/1, cao hơn khoảng 28% so với đầu tháng 9.

Giá lúa khô cũng cho thấy sự cải thiện bền vững. Từ mức 17,67 peso/kg đầu tháng 9, giá giảm nhẹ xuống 17,21 peso/kg đầu tháng 10 trước khi phục hồi lên 19,89 peso/kg vào 23/12. Sang tháng 1, giá tiếp tục tăng lên 20,65 peso/kg (22/1) và đạt 21,52 peso/kg cuối tháng, tăng gần 22% so với tháng 9.

Theo giới phân tích, ngay cả việc tạm ngừng nhập khẩu trong thời gian ngắn cũng đủ tác động đến kỳ vọng thị trường, khiến thương lái gia tăng cạnh tranh đối với nguồn cung nội địa khi lượng hàng nhập giảm.

Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel Jr. cho biết sự phục hồi giá hiện nay cho thấy tác động tiêu cực của việc nhập khẩu vượt nhu cầu trong năm trước. Theo ông, năm 2024, tổng lượng gạo nhập khẩu lên tới 4,8 triệu tấn – cao hơn khoảng 1–1,2 triệu tấn so với nhu cầu thực tế của quốc gia.

Ông nhấn mạnh mục tiêu của chính quyền không phải là bảo hộ thương mại, mà là điều chỉnh hợp lý để đảm bảo lợi ích cho toàn bộ chuỗi giá trị – từ nông dân, thương lái, nhà máy xay xát đến người tiêu dùng – đồng thời duy trì an ninh lương thực.

Về phía cơ quan điều hành thị trường, ông Larry Lacson, Giám đốc NFA, cho rằng việc giá lúa tăng trong bối cảnh NFA hỗ trợ giá ở mức hạn chế là tín hiệu tích cực, dù điều này đồng nghĩa chi phí thu mua của cơ quan sẽ cao hơn.

Tuy vậy, các nhà hoạch định chính sách được khuyến nghị cần theo dõi chặt chẽ tồn kho và thời điểm nhập khẩu trong thời gian tới. Việc giá lúa tại ruộng tăng hỗ trợ người sản xuất, song nếu nguồn cung không được điều tiết hợp lý, nguy cơ gây áp lực lạm phát đối với giá gạo bán lẻ là hiện hữu.

Triển vọng dài hạn của đà tăng hiện nay sẽ phụ thuộc vào mức độ cân đối giữa khối lượng nhập khẩu trong tương lai và nhu cầu tiêu thụ thực tế trong nước. Nếu chính sách điều hành duy trì được sự đồng bộ, thị trường có thể tiến tới trạng thái ổn định bền vững hơn thay vì các chu kỳ tăng – giảm đột ngột như giai đoạn vừa qua.