Tưởng bàn đứng là "cứu tinh" sức khỏe, khoa học phát hiện đứng quá 2 giờ/ngày lại làm tăng nguy cơ bệnh tật

Theo trang tin Kepu China, “ngồi nhiều là thủ phạm gây bệnh” từng trở thành khẩu hiệu quen thuộc trong cộng đồng quan tâm đến sức khỏe văn phòng.

Cùng với đó, bàn làm việc đứng (standing desk) nhanh chóng được xem như giải pháp giúp loại bỏ những tác động tiêu cực của việc ngồi quá lâu.

Trên mạng xã hội của Trung Quốc, người dùng không khó để bắt gặp những khẳng định như: “Chỉ cần chuyển sang đứng làm việc là có thể triệt tiêu tác hại của việc ngồi lâu” hay “Đứng làm việc luôn tốt hơn ngồi”.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với các bằng chứng khoa học hiện có, nhận định này vẫn còn nhiều điểm cần xem xét.

Các nghiên cứu cho thấy đứng làm việc có thể cải thiện một số chỉ số chuyển hóa như huyết áp, độ nhạy insulin (bản chất là protein) và nồng độ triglyceride (chất béo trung tính).

Song, những cải thiện này chưa đủ để chứng minh rằng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch sẽ giảm đáng kể.

Quan trọng hơn, bàn làm việc đứng hay bất kỳ tư thế làm việc cố định nào cũng không thể loại bỏ những vấn đề sức khỏe phát sinh từ việc duy trì một tư thế quá lâu.

Nói cách khác, cả ngồi lâu và đứng lâu đều tiềm ẩn rủi ro riêng đối với sức khỏe.

Ngồi quá lâu và những tác động đã được khoa học xác nhận

Trong nhiều năm qua, tác hại của việc ngồi làm việc kéo dài đã được nghiên cứu khá toàn diện.

Các nghiên cứu y khoa cho thấy việc duy trì tư thế ngồi trong thời gian dài làm giảm tốc độ trao đổi chất, từ đó làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường tuýp 2 và các bệnh tim mạch.

Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), thời gian ngồi kéo dài có liên quan mật thiết đến hàng loạt chỉ số chuyển hóa bất lợi như huyết áp tăng, cholesterol bất thường và suy giảm chức năng chuyển hóa.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc cơ bắp ít hoạt động, khiến mức tiêu hao năng lượng giảm và mỡ thừa dễ tích tụ hơn.

Không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa, ngồi lâu còn gây áp lực đáng kể lên hệ cơ xương khớp.

Theo số liệu của Hiệp hội Chỉnh hình Mỹ, việc duy trì tư thế ngồi trong thời gian dài dễ dẫn đến đau mỏi vùng cổ, vai, gáy, thắt lưng và cột sống.

Khi phần thắt lưng không được nâng đỡ đầy đủ, áp lực lên cột sống gia tăng, lâu dần có thể dẫn đến cong vẹo cột sống, tư thế xấu, đau mạn tính, thậm chí biến dạng cột sống.

Đồng thời, việc giữ nguyên một tư thế quá lâu cũng khiến các nhóm cơ vùng vai gáy luôn trong trạng thái căng cứng, làm tăng nguy cơ mắc hội chứng vai gáy.

Ngoài ra, tác động của lối sống ít vận động còn lan sang cả sức khỏe tinh thần.

Một nghiên cứu dịch tễ học tại Anh cho thấy hành vi ngồi lâu có liên quan đến nguy cơ gia tăng trầm cảm và lo âu. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc thiếu hoạt động thể chất kéo dài có thể làm giảm quá trình tiết dopamine trong não, từ đó ảnh hưởng đến khả năng điều hòa cảm xúc.

Đứng làm việc: Có lợi nhưng không phải “lá chắn” chống mọi rủi ro

Trước những bằng chứng về tác hại của việc ngồi lâu, nhiều người chuyển sang sử dụng bàn làm việc đứng với kỳ vọng cải thiện sức khỏe.

Thực tế, đứng làm việc vẫn mang lại một số lợi ích nhất định.

Một số nghiên cứu cho thấy lượng năng lượng tiêu hao khi đứng cao hơn một chút so với khi ngồi, đồng thời góp phần cải thiện đường huyết và sức khỏe chuyển hóa.

Một nghiên cứu được công bố trên Journal of Occupational and Environmental Medicine (JOEM) cũng ghi nhận rằng việc sử dụng bàn làm việc đứng giúp giảm khoảng 3 giờ thời gian ngồi mỗi ngày, thúc đẩy tuần hoàn máu, đồng thời giảm phần nào tình trạng đau lưng và đau vai gáy do ngồi lâu.

Tuy nhiên, những lợi ích này không đồng nghĩa với việc đứng lâu sẽ tốt hơn ngồi lâu.

Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Australia và Hà Lan, được công bố trên International Journal of Epidemiology, đã đưa ra kết luận đáng chú ý.

Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu của 83.013 người trưởng thành từ Ngân hàng Sinh học Anh (UK Biobank) trong gần 7 năm.

Những người tham gia được đeo thiết bị theo dõi ở cổ tay nhằm ghi nhận hoạt động hằng ngày, giấc ngủ và thời gian ngồi.

Sau đó, thời gian đứng và ngồi của từng người được đối chiếu với tỷ lệ mắc các bệnh tim mạch như bệnh mạch vành, suy tim, đột quỵ, cũng như các bệnh lý tuần hoàn gồm hạ huyết áp tư thế đứng, giãn tĩnh mạch, suy tĩnh mạch mạn tính và loét tĩnh mạch.

Kết quả cho thấy không tồn tại mối liên hệ giữa thời gian đứng và nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Điều này đồng nghĩa với việc bàn làm việc đứng hay các tư thế làm việc tương tự không thể giúp cơ thể tránh khỏi những hậu quả sức khỏe do ngồi lâu gây ra.

Nghiên cứu cũng xác nhận rằng mặc dù đứng lâu có thể cải thiện huyết áp, độ nhạy insulin và triglyceride, nhưng những thay đổi này chưa chắc tạo ra khác biệt đáng kể về nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Ngược lại, nếu đứng quá lâu cũng mang theo những nguy cơ riêng.

Nếu ngồi lâu không tốt thì liệu chỉ cần đứng lâu hơn có phải là giải pháp?

Câu trả lời tiếp tục là không.

Theo nghiên cứu, đứng trong thời gian dài còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tuần hoàn do tư thế, đặc biệt là giãn tĩnh mạch và suy tĩnh mạch mạn tính.

Các chuyên gia vì vậy khuyến cáo không nên kỳ vọng việc đứng làm việc có thể “bù đắp” hoàn toàn những tác động tiêu cực của việc ngồi nhiều.

Đáng chú ý, dữ liệu nghiên cứu cho thấy mỗi ngày đứng quá 2 giờ sẽ làm tăng 11% nguy cơ mắc các bệnh tuần hoàn do tư thế. Đây là thông tin đặc biệt đáng lưu ý đối với những ngành nghề vốn phải đứng trong thời gian dài như nhân viên bán lẻ.

Trong khi đó, ngồi nhiều cũng không phải lựa chọn an toàn hơn. Mỗi ngày nếu ngồi trên 10 giờ, cứ thêm mỗi một giờ ngồi thì nguy cơ mắc các bệnh của hệ tuần hoàn lại tăng thêm 26%.

Những con số này cho thấy bản thân việc duy trì bất kỳ tư thế nào quá lâu mới chính là vấn đề cốt lõi.

Có lẽ, điều quan trọng không phải là đứng hay ngồi, mà là phải liên tục thay đổi.

Thay vì tranh luận tư thế nào tốt hơn, các chuyên gia cho rằng chìa khóa của sức khỏe nằm ở việc giảm thời gian duy trì một tư thế cố định.

Giải pháp được khuyến nghị là kết hợp linh hoạt giữa ngồi và đứng trong suốt ngày làm việc.

Việc sử dụng bàn làm việc có thể điều chỉnh độ cao giúp người dùng dễ dàng chuyển đổi tư thế, từ đó hạn chế những tác động bất lợi của cả ngồi lâu lẫn đứng lâu.

Theo khuyến nghị của Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA), mô hình làm việc lý tưởng là thay đổi tư thế định kỳ, cứ sau mỗi 30–60 phút nên chuyển đổi giữa ngồi và đứng một lần.

Bên cạnh đó, những khoảng nghỉ ngắn để đi bộ hoặc thực hiện các động tác vươn vai đơn giản cũng góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ phát sinh các bệnh liên quan đến công việc văn phòng.

Đối với những người buộc phải đứng nhiều, việc sử dụng thảm chống mỏi (standing mat), mang giày thoải mái và duy trì tư thế đứng đúng là hai chân hơi chùng, trọng lượng phân bố đều lên cả hai bàn chân sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng mỏi chân và mỏi đùi.

Sau tất cả, những tin đồn sức khỏe lan truyền trên mạng thường có một đặc điểm chung, đó là tuyệt đối hóa một giải pháp duy nhất, đồng thời bỏ qua yếu tố “liều lượng” và “mức độ”.

Việc khẳng định rằng “đứng luôn tốt hơn ngồi” hay “chỉ cần đứng làm việc là có thể triệt tiêu mọi tác hại của việc ngồi lâu” là cách đơn giản hóa một vấn đề vốn phức tạp.

Trên thực tế, các bằng chứng khoa học hiện nay đều cho thấy không tồn tại một tư thế làm việc hoàn hảo nếu phải duy trì trong thời gian dài.

Điều quyết định sức khỏe không phải là lựa chọn đứng hay ngồi, mà là khả năng vận động thường xuyên, thay đổi tư thế hợp lý và xây dựng thói quen làm việc phù hợp với đặc điểm của từng cá nhân.

Vì vậy, trước bất kỳ tuyên bố nào cho rằng “X tuyệt đối tốt hơn Y”, mỗi người nên giữ thái độ hoài nghi, ưu tiên kiểm chứng thông tin từ các hướng dẫn khoa học uy tín. Trong chăm sóc sức khỏe, nguyên tắc “vừa phải, luân phiên và cá nhân hóa” vẫn là nền tảng quan trọng hơn bất kỳ xu hướng nào.

* Nguồn: Kepu China