Tổng Giám đốc Chứng khoán Kafi: Thị trường không cần nhiều IPO, mà cần những thương vụ đủ chất lượng

Nhiều doanh nghiệp lớn vẫn "ngại" IPO

Trao đổi trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show), ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Kafi cho biết về quy trình IPO, thời gian đã rút xuống còn vài tháng với doanh nghiệp chuẩn bị tốt, thủ tục được số hóa, giảm bớt nhiều bước trung gian.

Còn với cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước thì Nghị quyết 79 là tín hiệu rõ ràng hơn, tiến độ cổ phần hóa giờ gắn với cam kết cụ thể của từng bộ ngành, chứ không còn chung chung. Và bối cảnh hiện tại khi mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số đặt ra nhu cầu vốn rất lớn, cả hệ thống sẽ vận hành nhanh hơn.

Nhưng điểm nghẽn cốt lõi vẫn là định giá, làm sao định giá minh bạch, tránh thất thoát mà vẫn đủ hấp dẫn với nhà đầu tư. Đó là bài toán chưa bao giờ dễ, và nó phụ thuộc vào quyết tâm thực sự ở từng đơn vị, không phải chỉ chủ trương từ trên xuống.

Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng ông quan tâm là các tập đoàn tư nhân lớn. Nhiều công ty trong số đó đã đủ quy mô, đủ thương hiệu để lên sàn từ lâu, nhưng họ chưa lên, vì các doanh nghiệp đó chưa thấy lợi ích xứng đáng với chi phí minh bạch hóa. 

“Nếu niêm yết chỉ mang lại thêm nghĩa vụ báo cáo mà không giúp tiếp cận vốn rẻ hơn, không cải thiện định giá, không tạo thanh khoản cho cổ đông thì doanh nghiệp sẽ chưa muốn lên sàn. Chính vì vậy, muốn thay đổi điều đó, cần có những ưu đãi thực chất”, ông nói. 

Đối với các quy định dành cho doanh nghiệp FDI niêm yết trên thị trường, ông Cần đánh giá đây là một bước tiến quan trọng, vì khu vực FDI đóng góp rất lớn cho xuất khẩu, sản xuất và việc làm tại Việt Nam, nhưng hiện diện của các doanh nghiệp này trên thị trường chứng khoán vẫn còn khá mờ nhạt.

Nếu có thể đưa một số doanh nghiệp FDI chất lượng lên sàn, thị trường sẽ có thêm nguồn cung tốt ở các lĩnh vực như sản xuất, logistics, công nghệ, tiêu dùng và chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, việc có khung pháp lý chưa đồng nghĩa sẽ có ngay làn sóng IPO FDI. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở động lực kinh tế của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp FDI vẫn tiếp cận vốn tốt từ công ty mẹ, ngân hàng quốc tế hoặc chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Vì vậy, nếu niêm yết chỉ làm tăng nghĩa vụ minh bạch, kiểm toán, công bố thông tin mà chưa mang lại lợi ích rõ ràng về huy động vốn, định giá hoặc thương hiệu, họ sẽ chưa có nhiều lý do để lên sàn", ông nói. 

Một số vấn đề kỹ thuật cũng cần được làm rõ hơn, đặc biệt là “room” ngoại sau chuyển đổi, quyền sở hữu của công ty mẹ, giao dịch nội bộ, chuyển giá, chuyển lợi nhuận và chuẩn mực công bố thông tin. Đây là các yếu tố nhà đầu tư sẽ rất quan tâm khi doanh nghiệp FDI trở thành công ty đại chúng.

Theo ông, để tạo động lực cho nhóm này niêm yết, cần ba điều kiện, đó là quy trình chuyển đổi phải rõ và ít rủi ro pháp lý; “room” ngoại cần linh hoạt hơn với các ngành không nhạy cảm; và doanh nghiệp phải nhìn thấy lợi ích thực tế khi lên sàn, chẳng hạn như huy động vốn bằng VND, tăng độ nhận diện thương hiệu, cải thiện quan hệ với đối tác, ngân hàng và địa phương.

Vì vậy, giai đoạn đầu nên tập trung vào một số doanh nghiệp FDI thật sự phù hợp có quy mô lớn, lợi nhuận ổn định, quản trị tốt, có nhu cầu mở rộng tại Việt Nam và hoạt động trong ngành không quá nhạy cảm về sở hữu nước ngoài. Khi có vài trường hợp thành công đầu tiên, thị trường mới có tiền lệ để hình thành làn sóng FDI niêm yết rõ nét 

Thị trường cần 'chất'

Thực tế, năm ngoái cũng đã xuất hiện những doanh nghiệp IPO gắn với niêm yết, tuy nhiên sau đó lại chững lại, Tổng Giám đốc Chứng khoán Kafi cho rằng nguyên nhân thứ nhất là nguồn cung IPO chưa đủ đa dạng.

Phần lớn thương vụ gắn với niêm yết tập trung ở nhóm công ty chứng khoán, là một nhóm ngành đã có khá nhiều đại diện trên sàn. Trong khi đó, nhà đầu tư mua IPO thường kỳ vọng được tiếp cận những doanh nghiệp mới, ngành nghề mới hoặc mô hình kinh doanh mà thị trường còn thiếu.

Thứ hai, timing không thuận lợi. Nhiều cổ phiếu IPO lên sàn đúng lúc thị trường đang điều chỉnh, thanh khoản giảm và tâm lý nhà đầu tư thận trọng. Khi cổ phiếu mới niêm yết diễn biến kém, nhà đầu tư sẽ dè dặt hơn với các thương vụ sau.

Còn một yếu tố nữa mà ít được nhắc tới, đó chính là các đợt IPO đó đã hút bớt tiền từ thị trường thứ cấp, đúng lúc thị trường đang tạo đỉnh rồi bắt đầu rơi vào tháng 8, tháng 9 năm ngoái. Thanh khoản đã không quá dồi dào, nên khả năng hấp thụ nguồn cung mới bị hạn chế.

Ngoài ra, bối cảnh bên ngoài như xung đột địa chính trị, giá dầu, áp lực lạm phát, tỷ giá và lãi suất cũng làm khẩu vị rủi ro giảm đi. Vì vậy, các doanh nghiệp có xu hướng lùi kế hoạch IPO để chờ điều kiện thị trường tốt hơn.

Ông cho rằng sẽ có làn sóng IPO mới, nhưng khó có thể bùng phát ngay lập tức. Khả năng cao là quá trình này sẽ diễn ra theo từng giai đoạn, khi thanh khoản thị trường ổn định hơn, định giá hợp lý hơn và niềm tin nhà đầu tư được củng cố. 

Thực tế, thị trường sẽ không chỉ cần “nhiều IPO”, mà cần các thương vụ đủ chất lượng. Sau một số thương vụ lên sàn chưa hiệu quả trước đây, nhà đầu tư sẽ thận trọng hơn. Vì vậy, các đợt IPO sắp tới cần có doanh nghiệp tốt, định giá hợp lý, phân phối minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ thuyết phục.