.jpg)
Theo anh Lương Minh Thắng, chuyên gia cao cấp tại Google DeepMind, bộ phận nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) của Google, con người là lợi thế lớn nhất của Việt Nam, nhưng deep tech, hạ tầng và tư duy dài hạn mới là chìa khóa để Việt Nam không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua phát triển AI.
Anh cũng là thành viên Hội đồng Chung khảo Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize do Liên minh AI Âu Lạc khởi xướng, với sự bảo trợ của Tập đoàn FPT, hướng tới khuyến khích tinh thần làm chủ công nghệ và tôn vinh trí tuệ Việt trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Cuối tháng 5 này, TS. Lương Minh Thắng sẽ trở về Việt Nam, tham gia chuỗi hoạt động trong khuôn khổ của Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize ngày 27/5 tại Hà Nội và GStar Summit 2026 ngày 29/5 tại TP.HCM.
Làm việc tại một trong những Big Tech hàng đầu thế giới, anh đánh giá thế nào về xu hướng cạnh tranh trên thế giới trong cuộc đua AI toàn cầu hiện nay?
Xu hướng cạnh tranh trong cuộc đua AI toàn cầu hiện nay đang chuyển sang một trạng thái mới, nơi các bên buộc phải kết hợp đồng thời giữa tốc độ và chất lượng, thay vì lựa chọn một trong hai.
Trước đây, Google luôn đặt trọng tâm vào chất lượng, nhưng tốc độ ra sản phẩm lại tương đối chậm vì Google khi đó rất thận trọng, dè dặt trước nhiều rủi ro. Bước ngoặt đến khi ChatGPT xuất hiện. Từ thời điểm đó, Google thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận. Thay vì “công bố trước, triển khai sau”, nhiều sản phẩm được đưa ra ngay tại thời điểm giới thiệu và liên tục được cập nhật, cải tiến.
Từ khoảng năm 2024, chúng tôi bắt đầu tiệm cận vị trí dẫn đầu. Có giai đoạn chatbot Gemini vươn lên đứng số một, rồi chỉ một tuần sau lại bị ChatGPT vượt qua. Nhưng đến năm 2025, Google duy trì vị trí dẫn đầu xuyên suốt cả năm. Khi đó, một từ khác được dùng rất nhiều trong nội bộ là “relentless” (miệt mài, không ngừng nghỉ). Nghĩa là không chỉ chạy nhanh, mà mỗi lần ra mắt hay cập nhật đều phải hướng tới vị trí số một.
Tôi cho rằng đó chính là xu hướng tất yếu của cuộc chơi AI hiện nay. Nếu anh nhanh nhưng chất lượng không đủ tốt, người dùng sẽ không ở lại. Ngược lại, nếu anh quá chậm, anh sẽ bị bỏ lại phía sau. Trước đây, khoảng cách công nghệ giữa các bên có thể tính bằng một năm, còn bây giờ chỉ còn vài tháng. Ngay cả chênh lệch giữa Mỹ và châu Á, Trung Quốc… nhiều khi cũng chỉ là vài tháng mà thôi.
Trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu đang tăng tốc mạnh mẽ như vậy, Việt Nam thời gian gần đây cũng ban hành nhiều nghị quyết và chiến lược lớn về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó AI được xác định là một trụ cột quan trọng. Từ góc nhìn của anh, anh đánh giá thế nào về hướng tiếp cận này của Việt Nam?
Đây là một tín hiệu rất đáng mừng. Điều dễ nhận thấy nhất là sự quan tâm và quyết liệt từ các cấp lãnh đạo đối với khoa học – công nghệ nói chung và AI nói riêng.
Việc AI được xác định rõ ràng là một trụ cột chiến lược cho thấy Việt Nam không đứng ngoài cuộc đua toàn cầu. Tôi cho rằng cách tiếp cận này có thể tạo ra một động lực quan trọng, giúp Việt Nam tăng tốc hơn trong cuộc đua AI, thay vì đi chậm và bị động như trước.
Tuy nhiên, để các chủ trương đó thực sự đi vào cuộc sống, theo tôi, Việt Nam vẫn cần tiếp tục cải thiện theo hướng mở hơn và cam kết mạnh mẽ hơn, đặc biệt là ở khâu triển khai. Cụ thể, cần đầu tư thực chất cho hạ tầng tính toán, đầu tư cho con người, đồng thời tạo ra những sân chơi đủ lớn để các bạn trẻ, các tài năng AI có cơ hội thử nghiệm, sáng tạo và phát triển lâu dài.
Nếu đặt AI Việt Nam lên bản đồ thế giới hiện nay, theo anh chúng ta đang mạnh nhất ở điểm nào?
Lợi thế lớn và gần như là lợi thế độc nhất của Việt Nam hiện nay nằm ở con người. Chúng ta đang sở hữu một tiềm lực con người rất lớn trong lĩnh vực AI. Người Việt Nam rất giỏi toán, có nền tảng tin học tốt, đam mê học hỏi, cần cù, chịu khó và cũng rất sáng tạo. Thực tế đã chứng minh rằng, khi người Việt được đặt vào đúng môi trường, tiềm năng có thể được phát huy rất mạnh.
Vấn đề cốt lõi hiện nay là làm sao tạo ra được một môi trường đủ tốt để những tài năng đó có thể thăng hoa. Tôi cho rằng những sáng kiến như Giải thưởng Âu Lạc, dù ở quy mô nào, cũng có thể xem là một bước đi ban đầu, góp phần tạo ra sân chơi, động lực và không gian để các tài năng AI trong nước phát triển.
Vậy đâu là những thách thức khi Việt Nam triển khai các chiến lược AI?
Theo tôi, thách thức lớn nhất khi triển khai các chiến lược AI nằm ở việc xây dựng một hệ sinh thái đủ hoàn chỉnh, trong đó hạ tầng tính toán là yếu tố then chốt, có thể coi là “trái tim” của AI. Muốn AI mạnh thì phải có nguồn tài nguyên tính toán đủ lớn, đặc biệt là GPU.
Ngay cả ở Google, việc thiếu tài nguyên tính toán cũng không hiếm. Trong một số dự án lớn, tôi vẫn phải thuyết phục nhiều nhóm khác nhau để gom đủ nguồn lực nhằm huấn luyện mô hình tốt nhất. Vì vậy, với Việt Nam, bài toán đầu tư cho hạ tầng tính toán là không thể tránh khỏi. Chúng ta sẽ cần những khoản đầu tư đáng kể cho hạ tầng, GPU và các nền tảng liên quan, đồng thời phải lựa chọn hướng đi phù hợp, “đi tắt, đón đầu” ở một số lĩnh vực thay vì cố gắng làm tất cả cùng lúc.
Bên cạnh hạ tầng, tôi cho rằng người Việt mình còn hai điểm cần cải thiện: sự đoàn kết để cùng làm những việc lớn và tư duy dài hạn. Thay vì chỉ tập trung vào những sản phẩm ra nhanh để kịp thị trường, chúng ta cần đặt câu hỏi: đâu là những bài toán đủ tầm vóc để tạo ra ảnh hưởng lâu dài. Trong môi trường toàn cầu, không phải bài toán nào cũng đáng để triển khai, mà chỉ những bài toán có khả năng tác động tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ người.
Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh rằng Việt Nam không nên chỉ dừng lại ở việc xây dựng các ứng dụng “wrapper” quanh những mô hình lớn như Gemini hay ChatGPT. Những sản phẩm đó có thể mang lại giá trị ngắn hạn, nhưng không đủ để làm chủ công nghệ. Về lâu dài, chúng ta cần hướng tới deep tech, đi sâu vào các công nghệ cốt lõi, từ thuật toán đến tối ưu phần cứng, để dùng trí tuệ và sự tối ưu bù đắp cho hạn chế về nguồn lực.
Mới đây, Liên minh Âu Lạc bao gồm 20 doanh nghiệp công nghệ đầu ngành đã công bố Giải thưởng Âu Lạc trị giá 1 triệu USD vinh danh sản phẩm AI của người Việt. Là một chuyên gia AI người Việt đang làm việc trong môi trường quốctế, điều gì khiến anh nhận lời tham gia Hội đồng Chung khảo?
Tôi phải tự nhận mình là một người khá “nationalist” – theo nghĩa là luôn có sự gắn bó rất mạnh với cộng đồng người Việt. Đi đến đâu tôi cũng muốn kết nối người Việt với nhau. Khi còn học và làm việc tại Stanford University, tôi lập hội du học sinh người Việt, cùng nhau trao đổi, hỗ trợ nhau và thậm chí tổ chức cả lễ tốt nghiệp chung.
Khi tham dự các hội nghị quốc tế về AI, tôi cũng luôn mong muốn nhìn thấy sự hiện diện của người Việt. Nhưng giai đoạn 2017–2018, số lượng người Việt tại những diễn đàn này còn rất ít. Chính vì vậy, năm 2018, tôi cùng một số cộng sự đã thành lập VietAI tại Việt Nam, với mục tiêu giáo dục AI, tạo sân chơi cho các bạn trẻ đam mê công nghệ và giúp cộng đồng AI Việt Nam kết nối, phát triển cùng nhau.
Tất cả những việc đó đều xuất phát từ một mong muốn chung: đưa Việt Nam lên bản đồ AI thế giới. Và Âu Lạc Grand Prize cũng đi đúng tinh thần đó. Theo tôi, đây có thể xem là giải thưởng danh giá nhất từ trước đến nay dành cho người Việt trong lĩnh vực AI. Chính tầm vóc và tham vọng đó là điểm tôi đánh giá cao nhất, và cũng là lý do chính khiến tôi quyết định nhận lời tham gia Hội đồng Chung khảo.
Theo anh, những giải thưởng lớn như Âu Lạc Grand Prize có thể đóng vai trò gì trong việc kéo dòng tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới quốc tế quay trở lại, hỗ trợ các sản phẩm AI do người Việt làm chủ?
Theo tôi, những giải thưởng như Âu Lạc Grand Prize có ý nghĩa quan trọng ở việc mở ra sân chơi cho cộng đồng AI tại Việt Nam. Không chỉ là một cuộc thi, đó còn là không gian để những người làm AI gặp nhau, đi cùng nhau và hình thành những cộng đồng thực sự nghiêm túc.
Tôi cho rằng Âu Lạc Grand Prize nên được nhìn nhận như một bước khởi đầu cho một cuộc chơi dài hơi, có thể kéo dài 10 năm hoặc hơn. Điều quan trọng không chỉ là thu hút nhân tài, mà là tạo được cơ chế để họ gắn bó, đào sâu công nghệ và phát triển lâu dài. Cuộc đua AI, suy cho cùng, là một “infinite game”, một cuộc chơi không có điểm kết thúc. Điều quan trọng nhất không phải là thắng ngay, mà là tồn tại được trong cuộc chơi đó. Nếu tồn tại đủ lâu, với năng lực ngày càng được tích lũy, câu chuyện AI Việt Nam phát triển không phải một điều quá xa vời.
Từ trải nghiệm cá nhân, anh thấy những hình thức hỗ trợ nào từ các chuyên gia AI người Việt ở nước ngoài đang mang lại hiệu quả rõ nét nhất cho hệ sinh thái AI trong nước?
Theo tôi, có ba hình thức hỗ trợ đang tạo ra tác động rõ ràng nhất cho hệ sinh thái AI trong nước.
Thứ nhất là xây dựng thương hiệu người Việt trên bản đồ công nghệ thế giới. Tôi luôn có một tầm nhìn dài hạn: làm sao để thế giới biết rằng Việt Nam có những con người thực sự xuất sắc. Mục tiêu của tôi không chỉ là vài cá nhân, mà là 10, thậm chí 100 người Việt xuất hiện trên các diễn đàn, tạp chí công nghệ hàng đầu thế giới. Điều đó vừa tạo dựng “thương hiệu Việt”, vừa truyền cảm hứng cho các bạn trẻ trong nước rằng người Việt hoàn toàn có thể làm được.
Thứ hai là giáo dục, và theo tôi đây là hình thức thiết thực nhất. Tôi bắt đầu làm giáo dục AI từ năm 2018 với VietAI, sau đó tiếp tục xây dựng New Turing Institute với mong muốn đào tạo thế hệ AI kế cận. Tầm nhìn của tôi là tạo ra những “Alan Turing mới” cho Việt Nam - những con người có thể đi sâu vào nền tảng và đặt nền móng cho AI, thay vì chỉ phát triển các ứng dụng bề mặt.
Thứ ba là kết nối và giao lưu công nghệ quốc tế. Từ năm 2018, tôi luôn nỗ lực kết nối giữa Silicon Valley và Việt Nam, đưa các ý tưởng và chuyên gia AI hàng đầu về chia sẻ trực tiếp, đồng thời tạo ra một dòng chảy hai chiều để các bạn trẻ trong nước có thể bước ra thế giới và quay lại đóng góp.
Trong tất cả những hình thức đó, tôi cho rằng giáo dục dài hạn vẫn là nền tảng quan trọng nhất để AI Việt Nam phát triển bền vững.
Trong quá trình triển khai các định hướng về khoa học - công nghệ và AI, theo anh, các chuyên gia nên tham gia vào những khâu nào - tư vấn chính sách, thiết kế giải pháp hay triển khai thực tế - để vừa đảm bảo chất lượng chuyên môn, vừa sát với điều kiện của Việt Nam?
Tôi cho rằng các chuyên gia cần tham gia cả ba khâu, nhưng theo từng giai đoạn và với vai trò khác nhau. Ở giai đoạn hiện nay, các vai trò này đang dần giao thoa. Những chuyên gia người Việt, đặc biệt là đang làm việc trong môi trường quốc tế, có thể tham gia tư vấn chính sách, góp ý thiết kế định hướng và giúp Việt Nam hình thành tầm nhìn dài hạn cho phát triển khoa học – công nghệ và AI.
Theo tôi, đây là điều rất quan trọng, bởi người Việt mình giỏi nhưng thường thiếu sự theo đuổi lâu dài. Điều đó đòi hỏi phải thay đổi tư duy, và chính đội ngũ trí thức, chuyên gia cần đóng vai trò dẫn dắt để các chiến lược được thực hiện một cách bền bỉ và xuyên suốt.
Khi hệ sinh thái trong nước phát triển và chín muồi hơn, các chuyên gia có thể tham gia sâu hơn vào thiết kế và triển khai các sản phẩm cụ thể, làm việc trực tiếp với đội ngũ kỹ sư trong nước, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa tư vấn và thực thi.
Bên cạnh đó, những sáng kiến như giải thưởng Âu Lạc có thể đóng vai trò như bước đệm kết nối, tạo động lực để các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài quay về hợp tác. Tuy nhiên, về lâu dài, tôi cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái giải thưởng, từ lớn đến nhỏ, để tạo thêm nhiều cơ hội và điểm chạm cho các dự án, tài năng từng bước trưởng thành và kết nối với cộng đồng chuyên gia trong và ngoài nước.
Trong 10–15 năm tới, nếu những định hướng hiện nay được triển khai đúng hướng, theo anh, AI sẽ đóng vai trò như thế nào trong mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam? Và anh kỳ vọng vai trò của các chuyên gia AI người Việt toàn cầu trong hệ sinh thái AI Việt Nam sẽ thay đổi ra sao?
AI là một con dao hai lưỡi. Với những cá nhân, tổ chức hay quốc gia biết sử dụng AI đúng cách, năng suất có thể tăng lên rất mạnh, gấp 10 lần, thậm chí trong tương lai có thể là 100 lần. Ngược lại, những ai không kịp thích ứng, không cập nhật công nghệ, sẽ dần bị AI làm giảm vai trò và ảnh hưởng của mình.
Trong những năm tới, tôi cho rằng trình độ “lý luận” của AI sẽ ngày càng cao. Tôi tin rằng AI sẽ không chỉ dừng lại ở việc bắt chước con người, mà sẽ tiến xa hơn, có khả năng tìm ra tri thức mới và trở thành một “đồng nghiệp” thực sự của con người trong nghiên cứu và sáng tạo. Khi được kết hợp đúng cách, AI và con người có thể cùng nhau giải quyết những bài toán mà trước đây phải mất hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn con người; điều quan trọng nhất vẫn là sự phối hợp giữa trí tuệ con người và sức mạnh của AI.
Sự thay đổi này chắc chắn sẽ đặt ra thách thức rất lớn về giáo dục và đào tạo. Theo tôi, Việt Nam không thể tiếp tục dạy học theo cách truyền thống, mà cần một cuộc cải cách thực sự, giúp thế hệ trẻ hình thành tư duy linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với những biến động công nghệ và xã hội.
Với các chuyên gia AI người Việt đang làm việc trên toàn cầu, tôi kỳ vọng vai trò của họ sẽ không chỉ dừng lại ở việc làm kỹ thuật, mà sẽ trở thành những người đồng kiến tạo tầm nhìn, góp phần định hình cách AI được ứng dụng vào tăng trưởng kinh tế, giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong dài hạn.
Xin cảm ơn anh!