Tại sao Thung lũng Silicon dần thất thế trong cuộc đua AI?

Theo Fortune, Trung Quốc đã thực hiện một cú bứt phá mạnh mẽ, trực tiếp đe dọa vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Trung Quốc gần như đã đuổi kịp Mỹ về hiệu suất của các bot AI, đồng thời tiếp tục vượt qua các đối thủ toàn cầu về số lượng bằng sáng chế, các công bố khoa học và việc triển khai robot. Đây là kết luận từ báo cáo AI Index 2026 của Viện Trí tuệ Nhân tạo hướng tới Con người (HAI) thuộc Đại học Stanford vừa công bố tuần này.

Báo cáo này cho thấy khoảng cách về điểm số Arena (một chỉ số đo hiệu suất tương đối của các mô hình ngôn ngữ lớn) giữa những hệ thống AI hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp nhanh chóng. Vào tháng 5/2023, mô hình hàng đầu của Mỹ là GPT-4 của OpenAI đạt hơn 1.300 điểm Arena, trong khi các mô hình Trung Quốc chỉ đạt dưới 1.000 điểm.

Tuy nhiên, đến tháng 3/2026, chỉ sau gần 3 năm, khoảng cách được thu gọn chỉ còn 39 điểm, khi mô hình hàng đầu của Mỹ là Claude Opus 4.6 của Anthropic chỉ hơn Dola-Seed 2.0 của Trung Quốc vỏn vẹn 2,7%.

Dù Mỹ vẫn dẫn trước về số lượng các mô hình AI hàng đầu (50 mô hình so với 30 mô hình của Trung Quốc), tuy nhiên, Trung Quốc lại vượt Mỹ về số lượng trích dẫn khoa học, chiếm 20,6% tổng trích dẫn AI toàn cầu năm 2024, cao hơn so với 12,6% của Mỹ.

Trung Quốc đồng thời dẫn đầu thế giới về triển khai robot công nghiệp với hơn 295.000 robot, gần gấp 9 lần con số 34.200 của Mỹ.

“Trong nhiều năm qua, Mỹ luôn vượt trội so với thế giới về AI, từ quy mô mô hình, hiệu suất, nghiên cứu đến số lượng trích dẫn.” phần tóm tắt báo cáo của Stanford cho biết. “Tuy nhiên, Trung Quốc đã nổi lên như một đối trọng, từng bước thu hẹp khoảng cách, và đến năm nay dường như đã xóa bỏ lợi thế của Mỹ.”

Cơn lốc AI từ Trung Quốc

Bất chấp dòng vốn đầu tư ít hơn và đối mặt với nhiều ràng buộc pháp lý hơn, Trung Quốc đã thay đổi cục diện về khả năng cạnh tranh với Mỹ trong cuộc chiến công nghệ tổng lực.

Được thúc đẩy bởi “khoảnh khắc DeepSeek” năm 2025, Trung Quốc đã đổ nguồn vốn khổng lồ vào các startup AI, với các đợt IPO tại Hong Kong trong quý trước đã đạt mức cao kỷ lục trong 5 năm với 110 tỷ USD thông qua 40 niêm yết mới.

Trung Quốc cũng âm thầm đầu tư mạnh vào hạ tầng điện lực. Theo David Fishman, chuyên gia năng lượng Trung Quốc tại Lantau Group, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với Fortune rằng mỗi năm nhu cầu điện của nước này tăng thêm tương đương tổng mức tiêu thụ của cả nước Đức.

Biên dự phòng điện của Trung Quốc chưa bao giờ xuống dưới 80%, tức là nước này có năng lực gần gấp đôi mức cần thiết để phát triển hạ tầng tính toán AI.

Ngược lại, năng lực hạ tầng của Mỹ lại gặp nhiều hạn chế. Hệ thống lưới điện Mỹ đang xuống cấp sau nhiều thập kỷ thiếu đầu tư, dễ bị tổn thương trước thời tiết cực đoan và thiên tai, Goldman Sachs cho rằng đây có thể là “nút thắt cổ chai” kìm hãm sự phát triển AI tại Mỹ.

“Thực tế là chúng tôi đã giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ của Mỹ” Mohit Kumar, chiến lược gia vĩ mô toàn cầu của Jefferies, chia sẻ với Fortune tại Diễn đàn châu Á của ngân hàng ở Hong Kong tháng trước. “Chúng tôi tin rằng Trung Quốc mới là bên chiến thắng trong cuộc chiến công nghệ này vì nhiều lý do: định giá, mức độ ứng dụng AI rộng hơn, và lợi thế về sản xuất điện.”

Dù vậy, đầu tư tư nhân của Mỹ vào AI vẫn vượt xa Trung Quốc, đạt 285,9 tỷ USD vào năm 2025, cao hơn gấp 23 lần so với con số 12,4 tỷ USD của Trung Quốc. Báo cáo của Stanford cho thấy Mỹ đã rót vốn cho 1.953 công ty AI mới trong năm ngoái, gấp hơn 10 lần so với bất kỳ quốc gia nào khác.

Dòng nhân tài AI đổ về Mỹ đang chững lại

Đà chuyển dịch động lực AI về phía Trung Quốc đang góp phần khiến dòng nhân tài công nghệ vào Mỹ suy giảm. Báo cáo của Stanford cho thấy số lượng học giả AI chuyển đến Mỹ đã giảm 89% kể từ năm 2017, và mức giảm này đang diễn ra nhanh chóng, tăng tốc tới 80% chỉ trong năm vừa qua. Dù vậy, hiện tại số người đến Mỹ vẫn nhiều hơn số rời đi.

“Mỹ là nơi tập trung nhiều nhà nghiên cứu và phát triển AI nhất so với bất kỳ quốc gia nào” bản tóm tắt báo cáo cho biết. “Nhưng dòng chảy các chuyên gia này vào Mỹ đang chậm lại đáng kể.”

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng việc tiếp tục mất đi chuyên gia sẽ làm xói mòn thêm lợi thế về nhân tài mà Mỹ đang có so với Trung Quốc.

Một báo cáo vào tháng 4/2025 của Viện Hoover phối hợp với Stanford HAI cho thấy Trung Quốc đã xây dựng được một đội ngũ nhân tài tự thân khổng lồ, với gần như toàn bộ các nhà nghiên cứu đứng sau 5 bài báo nền tảng của DeepSeek đều được đào tạo tại Trung Quốc.

Dù khoảng một phần tư trong số họ từng học tại các trường ở Mỹ, phần lớn đã quay trở về Trung Quốc, tạo nên một “dòng chảy tri thức một chiều” có lợi cho nước này.

“Những xu hướng nhân tài này đặt ra một thách thức mang tính nền tảng đối với vị thế dẫn đầu công nghệ của Mỹ, điều mà các biện pháp kiểm soát xuất khẩu hay đầu tư vào năng lực tính toán đơn thuần không thể giải quyết,” các tác giả nhận định.

Nguồn: Fortune