Theo quy định của Luật Chứng khoán 2019, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đảm bảo tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ và có ít nhất 100 cổ đông. Trường hợp không đáp ứng điều kiện này, doanh nghiệp có thể bị mất tư cách công ty đại chúng và đối mặt với nguy cơ hủy niêm yết.
Quy định trên đang đặt ra thách thức đối với nhiều doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn, khi tỷ lệ sở hữu của cổ đông chi phối ở mức rất cao. Một số cái tên tiêu biểu có thể kể đến như PV GAS (GAS), Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), Vietnam Airlines (HVN)… trong bối cảnh tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng ngày càng thu hẹp.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Phân tích Chứng khoán Yuanta, nếu xét trên tổng thể hệ thống pháp luật, rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp Nhà nước lớn là không quá cao. Bởi bên cạnh Luật Chứng khoán, các văn bản pháp lý khác đã có quy định về cơ chế đặc thù.
Cụ thể, Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) nêu rõ: trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp Nhà nước chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng ngay trong giai đoạn tái cấu trúc.
"Do đó, chúng tôi đánh giá rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp. Đồng thời, chúng tôi cũng kỳ vọng về làn sóng thoái vốn các doanh nghiệp Nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016-2018", ông Nguyễn Thế Minh cho biết.
Nhiều kế hoạch thoái vốn nhà nước tại một số doanh nghiệp niêm yết đã và đang được triển khai.
Nhóm PVN tiếp tục là tâm điểm, điển hình với nhóm doanh nghiệp thuộc PVN, chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Yuanta cho biết, tập đoàn này hiện vẫn nắm khoảng 92,1% vốn tại Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn và dự kiến thoái thêm khoảng 2,13% để đưa tỷ lệ sở hữu xuống dưới 90%, qua đó đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông.
Bên cạnh đó, kế hoạch thoái toàn bộ 35% vốn tại PVI, dự kiến thực hiện trước cuối năm 2025 hoặc đầu 2026, được đánh giá là thương vụ quy mô lớn, có khả năng thu hút mạnh dòng tiền tổ chức.
Cũng trong tháng 12/2025, VNPT đã nhiều lần cố gắng thoái vốn 6,05% (hơn 157 triệu cổ phiếu) tại MSB theo đề án tái cơ cấu, nhưng các phiên đấu giá đều thất bại do không có nhà đầu tư đăng ký mua.
Ở nhóm doanh nghiệp do SCIC sở hữu, kế hoạch thoái vốn vẫn được duy trì tại nhiều doanh nghiệp lớn. SCIC hiện nắm 37,1% cổ phần tại Nhựa Tiền Phong; 34,7% tại DMC; 63,4% tại Seaprodex, cùng các khoản đầu tư khác như HND, QTP... Bộ Xây dựng đã lên kế hoạch thoái toàn bộ 38,6% vốn nhà nước tại Viglacera. Đây là thương vụ được thị trường quan tâm nhiều năm nay.
Cùng quan điểm, Chứng khoán MBS cho rằng nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước được kỳ vọng sẽ trở thành tâm điểm mới của thị trường trong năm 2026, khi Nghị quyết riêng về Kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành, tạo cú hích quan trọng về thể chế.
Theo đó, kỳ vọng được đặt vào các doanh nghiệp niêm yết vốn Nhà nước là những đơn vị đầu ngành, sở hữu nền tảng tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động ở mức tốt (ROE trên 10%) và đang được giao dịch với mức định giá hấp dẫn.
.png "Cổ phiếu trên HNX sẽ chuyển hết về HOSE trong năm 2026")
