Từng được ca tụng là "nguồn năng lượng cuối cùng" của nhân loại, xe chạy bằng pin nhiên liệu hydro (FCEV) dường như đang im hơi lặng tiếng hơn hẳn so với sự bùng nổ của xe điện (EV) trong mắt công chúng. Nhiều người đặt câu hỏi: Phải chăng kịch bản về nền kinh tế hydro đã đi vào ngõ cụt?
Thực tế hoàn toàn ngược lại. Những diễn biến mới nhất tại Trung Quốc cho thấy một dòng chảy ngầm đang cuộn sóng. Ba cơ quan quyền lực nhất bao gồm Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT), Bộ Tài chính, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia (NDRC) đã cùng ban hành "Thông báo về việc triển khai thí điểm ứng dụng toàn diện năng lượng hydro".
Tờ China Automotive News nhận định đây không chỉ là một văn bản hành chính thông thường, mà là lời khẳng định về một sự chuyển dịch sâu sắc, Hydro đang thoát ly khỏi cái bóng của "cơn sốt ô tô" đơn thuần để trở thành trụ cột vững chắc dựa trên hệ sinh thái đa tầng: Công nghiệp và Năng lượng.
Cụm thành phố thí điểm
Hãy quay trở lại thời điểm năm 2020, khi năm cơ quan Chính phủ Trung Quốc khởi động chương trình thí điểm xe chạy bằng pin nhiên liệu, lấy lĩnh vực ô tô làm "đầu rồng" để kích nổ quá trình công nghiệp hóa toàn bộ chuỗi cung ứng.
Một hệ thống đánh giá toàn diện đã được thiết lập, bao gồm thúc đẩy phương tiện, nghiên cứu phát triển linh kiện cốt lõi và đảm bảo an ninh nguồn cung hydro. Các khu vực trọng điểm như Kinh-Tân-Kế (Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc), Thượng Hải và Quảng Đông là những đơn vị đầu tiên nhận "đề bài" này.
Đến nay, "kỳ thi" kéo dài nhiều năm này đã khép lại và những bảng điểm đầu tiên đã lộ diện. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, cụm thí điểm Kinh-Tân-Kế đã trở thành đơn vị đầu tiên nộp kết quả, dẫn đầu trong việc hoàn thành và vượt các mục tiêu đề ra ban đầu.
Dữ liệu từ Cục Kinh tế và Công nghệ Thông tin Bắc Kinh cho thấy, trong giai đoạn thí điểm, cụm này đã thúc đẩy 5.322 xe chạy bằng pin nhiên liệu và xây dựng 50 trạm tiếp nhiên liệu hydro, tạo ra một môi trường sử dụng dẫn đầu cả nước.
Về mặt công nghệ, họ đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong việc nội địa hóa các thành phần then chốt như bộ pin (stack), điện cực màng và tấm lưỡng cực, lấp đầy khoảng trống trong ứng dụng giấy carbon nội địa.
Tại Thượng Hải và Quảng Đông, kết quả cũng ấn tượng không kém. Trung tâm Giám sát và Thu thập Dữ liệu Công cộng Xe Năng lượng Mới Thượng Hải báo cáo đã kết nối hơn 5.000 xe hydro vào cuối năm 2025. Trong khi đó, Quảng Đông ghi nhận doanh số cộng dồn đạt 6.300 chiếc, trở thành khu vực bán chạy nhất cả nước.
Nói về logic phát triển của ngành hydro, ông Li Donglin, Chủ tịch Viện Nghiên cứu CRRC Zhuzhou, đã đưa ra một so sánh thú vị với xe năng lượng mới (NEV). Vào đầu những năm 2000, khi kế hoạch "Mười thành phố, Nghìn phương tiện" cho xe điện được đề xuất, ngành này cũng đối mặt với những định kiến tương tự: công nghệ chưa chín muồi, chi phí cao và thiếu hạ tầng. Sau hai thập kỷ kiên trì, tỷ lệ xâm nhập của xe điện tại Trung Quốc đã vượt ngưỡng 50%.
Tuy nhiên, hydro không chọn con đường "trợ cấp mua hàng đại trà" như xe điện, vốn từng dẫn đến hệ lụy là các doanh nghiệp ỷ lại vào ngân sách hoặc gian lận trợ cấp. Thay vào đó, Chính phủ Trung Quốc áp dụng cơ chế "thưởng thay cho trợ cấp", tập trung nguồn lực vào các cụm thành phố có năng lực thực sự thay vì dàn trải toàn quốc.
Thông báo mới nhất từ các Bộ ngành tiếp tục củng cố cơ chế này với mức thưởng tối đa cho một cụm đơn lẻ không quá 1,6 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 220 triệu USD) trong giai đoạn thí điểm.
Về mặt kỹ thuật, xe hydro sở hữu những ưu điểm không thể thay thế trong các kịch bản cụ thể. Việc nạp nhiên liệu chỉ mất vài phút, tương đương với đổ dầu diesel. Các xe tải hạng nặng chạy bằng hydro lỏng hiện đã có thể đạt tầm hoạt động hơn 1.000 km và đặc biệt không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp (chỉ giảm dưới 10% hiệu suất ở mức -30°C).
Quan trọng hơn, trọng lượng của hệ thống pin nhiên liệu nhẹ hơn nhiều so với các khối pin khổng lồ trên xe điện cùng tầm hoạt động, giúp tối ưu hóa tải trọng hàng hóa và tăng doanh thu trên mỗi chuyến đi.
Hệ sinh thái "1+N+X"
Trong bản diễn giải về công tác thí điểm lần này, đại diện MIIT khẳng định ngành hydro Trung Quốc đã vượt qua giai đoạn từ "0 đến 1" và bước vào giai đoạn then chốt để mở rộng quy mô. Tính đến cuối năm 2025, doanh số cộng dồn xe hydro nội địa đạt gần 40.000 chiếc, với 574 trạm sạc, đứng đầu thế giới.
Cấu trúc "1+N+X" được xác lập rõ ràng để định hình tương lai. Số "1" đại diện cho kịch bản chủ đạo: Xây dựng các "hành lang hydro" và "đường cao tốc hydro", tập trung vào xe thương mại hạng nặng, đường dài và logistics chuỗi lạnh.
Chữ "N" đại diện cho các kịch bản công nghiệp quy mô lớn: Bao gồm sản xuất amoniac xanh, methanol xanh, luyện kim hydro và đốt hỗn hợp. Đây là những lĩnh vực tiêu thụ hydro khổng lồ, giúp kéo giá thành xuống nhanh chóng nhờ kinh tế quy mô.
Chữ "X" đại diện cho các ứng dụng đổi mới: Khám phá hydro trong đầu máy xe lửa, tàu thủy, máy bay và hệ thống cung cấp điện dự phòng.
Mục tiêu định lượng cũng được vạch ra rất cụ thể: Đến năm 2030, giá hydro tại trạm nạp trung bình sẽ giảm xuống dưới 25 nhân dân tệ/kg (khoảng 3,5 USD/kg), thậm chí đạt mức 15 nhân dân tệ/kg tại các vùng có lợi thế. Lượng xe hydro lưu thông dự kiến sẽ tăng gấp đôi so với mức năm 2025, hướng tới cột mốc 100.000 chiếc.
Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng hydro carbon thấp toàn cầu sẽ đạt 37 triệu tấn vào năm 2030. Trung Quốc đang nắm giữ vị thế lõi khi chiếm hơn 60% công suất máy điện phân thế giới.
Đối với một quốc gia có độ phụ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu lần lượt trên 70% và 40% như Trung Quốc, việc phát triển hydro xanh không còn là một lựa chọn, đó là một tất yếu để đảm bảo an ninh năng lượng.
Kết luận lại, như lời ông Li Donglin đã nhận định, chuỗi công nghệ của ngành hydro đã được kết nối, nhưng chuỗi thương mại thì chưa. Sự im lặng của dư luận hiện nay không có nghĩa là ngành này đang thoái trào. Đó là sự chuẩn bị cho một cú hích mạnh mẽ hơn khi các bánh răng của hệ sinh thái "1+N+X" bắt đầu khớp nhịp. /
.png "Việt Nam trước “ngưỡng vàng” GDP bình quân 6.000 USD/người: Tiền sẽ đổ mạnh vào kênh nào?")
