Reuters trích dẫn các dữ liệu đăng ký xe và kết quả khảo sát thực tế cho thấy, hoạt động xuất khẩu ô tô từ Trung Quốc sang Nga đang diễn ra sôi động dưới hình thức "chợ đen".
Đây là phương thức giúp các đại lý tại Nga duy trì nguồn cung xe ngoại quốc, mặc dù chính phủ các nước phương Tây đã áp đặt lệnh trừng phạt và nhiều nhà sản xuất lớn tuyên bố rút khỏi thị trường này sau khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra vào năm 2022.
Quy trình lách luật qua danh nghĩa xe cũ
Phần lớn số xe này được sản xuất ngay tại Trung Quốc bởi các liên doanh giữa thương hiệu quốc tế và đối tác địa phương. Một số dòng xe khác được sản xuất ở nước thứ ba rồi vận chuyển qua Trung Quốc trước khi tới Nga.
Để lách các quy định kiểm soát nghiêm ngặt, các thương nhân thường sử dụng thủ thuật phân loại lại hàng hóa. Những chiếc xe mới hoàn toàn được các đại lý hoặc thương nhân tại Trung Quốc đăng ký bán lần đầu tại thị trường nội địa. Sau đó, chúng được phân loại là xe đã qua sử dụng để xuất khẩu sang Nga.
Bà Zhang Ai Jun, một người từng làm việc trong lĩnh vực xuất khẩu ô tô tại Tứ Xuyên, cho biết cách làm này giúp các thương nhân không cần phải xin phép chính thức từ nhà sản xuất gốc.
Tại Trung Quốc, những chiếc xe "đã qua sử dụng" nhưng chưa từng lăn bánh thường được hưởng mức giảm giá sâu do cạnh tranh nội địa và chính sách trợ cấp. Tuy nhiên, khi được đưa sang Nga, chúng lại được bán với mức giá tương đương xe mới 100%.
Các đại lý tại Nga cho biết khách hàng của họ vẫn có nhu cầu rất cao đối với những mẫu xe độc quyền từ phương Tây như Mercedes-Benz hay BMW.
Ông Dmitry Zazulin, giám đốc bán hàng tại một đại lý ở Moscow, xác nhận rằng hiện nay doanh nghiệp chỉ có thể đáp ứng nhu cầu này thông qua các "kênh song song" không chính thức.
Quy mô thương mại qua các con số
Dữ liệu từ công ty nghiên cứu Autostat cho thấy quy mô của hoạt động thương mại này rất lớn. Theo thống kê, số lượng xe có nguồn gốc từ EU, được sản xuất tại Trung Quốc rồi xuất sang Nga đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2023. Đến năm 2025, loại xe này chiếm gần một nửa trong tổng số 130.000 xe được bán tại Nga.
Ngoài ra, tính tổng kể từ đầu năm 2022 đến nay, người tiêu dùng Nga đã mua hơn 700.000 xe thuộc các thương hiệu nước ngoài.
Trong đó, thương hiệu Toyota của Nhật Bản đứng đầu danh sách xe ngoại được tiêu thụ nhiều nhất tại Nga, bên cạnh các thương hiệu nội địa của Trung Quốc. Cụ thể, trong năm vừa qua, gần 30.000 xe Toyota đã được bán ra tại Nga, trong đó có 24.000 chiếc được sản xuất tại Trung Quốc.
Thương hiệu Mazda cũng ghi nhận doanh số gần 7.000 chiếc với nguồn gốc sản xuất chủ yếu từ các nhà máy tại Trung Quốc. Các mẫu xe hybrid của Nhật Bản hiện đang là mặt hàng được ưa chuộng đặc biệt tại thị trường Nga.
Phân khúc xe hạng sang của Đức cũng chứng kiến xu hướng tương tự. Dữ liệu ghi nhận gần 47.000 xe mới thuộc các tập đoàn BMW, Mercedes-Benz và Volkswagen (bao gồm Audi, Porsche và Skoda) đã được đăng ký tại Nga trong năm ngoái. Hơn 20.000 chiếc trong số này được xác định sản xuất tại Trung Quốc.
Đối với những mẫu xe chỉ sản xuất tại châu Âu như Mercedes G-Class, chúng vẫn tìm được đường vào Nga thông qua các trung gian tại Trung Quốc.
Các chứng từ vận chuyển cho thấy nhiều mẫu SUV như Mercedes GLC 300 hay BMW X1 xDrive25i liên tục được nhập khẩu vào Nga từ phía biên giới Trung Quốc.
Phản ứng từ các bên liên quan
Trước thực trạng này, các nhà sản xuất ô tô như Mercedes-Benz, BMW và Volkswagen khẳng định họ vẫn tuân thủ nghiêm ngặt lệnh cấm bán hàng sang Nga.
Các hãng xe cho biết đã bổ sung các điều khoản chặt chẽ trong hợp đồng với đại lý và tăng cường đào tạo hệ thống bán lẻ để ngăn chặn xuất khẩu trái phép.
BMW tuyên bố đã chỉ thị hệ thống bán lẻ tại Trung Quốc phản đối mọi hoạt động xuất khẩu xe sang Nga.
Tuy nhiên, các hãng xe cũng thừa nhận việc kiểm soát các giao dịch của bên thứ ba nằm ngoài tầm ảnh hưởng của họ. Việc điều tra các vi phạm thường rất phức tạp và đòi hỏi sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng.
Về phía chính phủ, Liên minh châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều có những quy định cấm xuất khẩu sang Nga các dòng xe điện, xe hybrid và xe có giá trị cao hoặc dung tích động cơ lớn.
Bộ Thương mại Hàn Quốc cho biết đang nỗ lực trấn áp các hoạt động xuất khẩu gián tiếp xe cũ sang Nga. Bộ Kinh tế Đức cũng khẳng định các cơ quan hải quan đang thường xuyên điều tra các vi phạm lệnh trừng phạt.
Ngược lại, Bộ Thương mại Trung Quốc và Bộ Công Thương Nga không đưa ra bình luận về các dữ liệu nêu trên. Cả hai chính phủ này đều duy trì quan điểm phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương và xem đó là hành động bất hợp pháp.
Sự trỗi dậy của Trung Quốc như một kênh trung chuyển chính đã làm thay đổi cấu trúc thị trường ô tô Nga. Dù các biện pháp trừng phạt đã làm giảm đáng kể doanh số chính thức của xe phương Tây tại Nga từ hơn một triệu chiếc năm 2021 xuống còn một phần tám, nhưng các kênh nhập khẩu không chính thức đang bù đắp một phần sự thiếu hụt này.
Những chiếc xe này thường không xuất hiện trong dữ liệu bán hàng mới chính thức của các hãng, nhưng thực tế chúng vẫn đang lăn bánh trên đường phố Nga thông qua hệ thống đăng ký xe cũ nhưng thực chất là mới.
.jpg "Hãng trang sức xây nhà máy tại Việt Nam phải chuyển sang dùng bạch kim vì giá bạc tăng phi mã")
