Điều Mỹ không ngờ từ Iran và Nga

Xung đột Mỹ - Israel và Iran đã bước sang tuần thứ 2, lan rộng tới ít nhất 12 quốc gia, kéo theo những cú sốc kinh tế và chính trị lan khắp các châu lục. Dù vậy, không bên nào đạt được mục tiêu chiến lược và cả hai đều tuyên bố có thể “trụ lâu hơn” đối thủ.

Khi nguy cơ chiến sự kéo dài thành một cuộc chiến tiêu hao, Nga nổi lên như bên hưởng lợi rõ rệt, nhờ giá dầu và khí tự nhiên tăng vọt. Ngược lại, kinh tế phương Tây, các quốc gia vùng Vịnh và thậm chí cả Trung Quốc đều đang cảm nhận sức ép ngày càng lớn.

Sai lầm tính toán từ cả hai phía

Theo giới phân tích, cả Washington và Tehran đều đã đánh giá sai phản ứng của đối phương, khiến xung đột không ngừng leo thang và chưa có lối thoát rõ ràng. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người vừa điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 9/3, tuyên bố chiến tranh sẽ “kết thúc rất sớm”, nhưng lại nhấn mạnh Mỹ “sẽ đi xa hơn nữa”. Cùng ngày, Iran phóng hàng trăm tên lửa và UAV khắp Trung Đông.

Ông Trump tin rằng cuộc không kích ngày 28/2, khiến thủ lĩnh tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei qua đời, sẽ khiến chế độ Iran sụp đổ hoặc xuất hiện một “phương án Venezuela”, mà khi đó giới chức ôn hòa đứng lên hợp tác với Mỹ.

Dẫu vậy, mọi kỳ vọng ấy đều không xảy ra. Con trai ông Khamenei, Mojtaba Khamenei, lập tức tiếp quản quyền lực và tuyên bố sẽ đáp trả. Điều khiến Mỹ bất ngờ hơn là không có cuộc nổi dậy nội bộ nào xuất hiện.

Iran vẫn duy trì năng lực tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV vào các căn cứ Mỹ, Israel, cũng như vào những thành phố trọng yếu của các nước vùng Vịnh. Đồng thời, họ đã phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường mà khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới phụ thuộc.

Chiến lược của Tehran là tấn công dồn dập vào sân bay, khách sạn, cơ sở năng lượng, cảng biển và trung tâm dữ liệu tại UAE, Bahrain, Kuwait, Qatar và Saudi Arabia nhằm buộc các nền quân chủ này gây sức ép buộc Mỹ chấm dứt chiến dịch theo điều kiện của Iran.

Trong khi đó, điều Iran không ngờ đến là sự kiên cường của các nước vùng Vịnh. Hệ thống phòng không của họ, với sự hỗ trợ của Mỹ, đã bắn hạ phần lớn UAV và tên lửa, giảm thiểu thiệt hại.

Nhà sử học Bader al-Saif đến từ Đại học Kuwait nói: “Điều gây hại cho chúng tôi cũng gây hại cho Iran và khả năng chịu đựng của họ kém hơn chúng tôi nhiều. Chúng tôi có thể xoay xở, còn họ thì khó có thể trụ lâu.”

Với các nước vùng Vịnh, một Iran “bị thương nhưng không gục ngã” là kịch bản tồi tệ nhất. Tehran vẫn có thể đe dọa các thành phố như Doha hay Dubai bằng UAV, đồng thời tiếp tục bóp nghẹt tuyến Hormuz.

Chính quyền Trump đang mô tả viễn cảnh “chiến thắng hoàn toàn”. Ông Trump cũng tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không dừng lại cho đến khi kẻ thù bị đánh bại hoàn toàn.”

Nhưng thực tế, không chuyên gia nào tin rằng Iran có thể bị khuất phục dễ dàng.

Chuyên gia về Iran - Ellie Geranmayeh (ECFR), nhận định, Iran có lãnh thổ rộng, năng lực quân sự đáng kể và bộ máy thể chế vững chắc. Không có chiến thắng dứt điểm nào trong một cuộc chiến với Iran.

Theo bà, Iran đang tìm cách khiến Nhà Trắng cảm nhận cái giá kinh tế của cuộc chiến. “Cứ mỗi ngày chiến tranh tiếp tục, họ tin mình càng gây áp lực mạnh hơn.”

Nga - người hưởng lợi lớn từ sự xáo trộn

Giá dầu và khí đốt tăng vọt là tin vui hiếm hoi cho Moscow sau 1 năm doanh thu năng lượng giảm mạnh vì trừng phạt.
Phát ngôn viên Dmitri Peskov nói: “Kremlin đang chứng kiến nhu cầu tăng lên rõ rệt đối với năng lượng Nga do chiến sự ở Iran.”

Giới chuyên gia dự báo, nếu xung đột kéo dài vài tháng, Nga sẽ hưởng lợi lớn khi dầu duy trì ở mức cao. Một cuộc chiến khiến phương Tây hao hụt kho vũ khí, mất tập trung khỏi Ukraine và phụ thuộc trở lại vào năng lượng Nga là “phần thưởng chiến lược” cho ông Putin.

Theo chuyên gia Ali Vaez, trưởng dự án Iran tại tổ chức giải quyết xung đột International Crisis Group, Iran tin rằng Mỹ và Israel sẽ sớm cạn kiệt năng lực đánh chặn, giúp Tehran “gây tổn thất lớn hơn nhiều” lên các nước vùng Vịnh, qua đó buộc Trump phải cầu hòa theo điều kiện của Iran.

Ông nhận định: “Đó là suy nghĩ có phần ảo tưởng. Vì dù năng lực phòng thủ có suy giảm, Mỹ vẫn còn dư sức tấn công và có thể gây tổn thất nặng nề hơn cho Iran.”

Nếu Iran tiếp tục tấn công, các nước Arab có thể bị buộc phải tham chiến.
Trong khi đó, nhóm Houthi ở Yemen cho thấy chỉ cần vài UAV và tên lửa chống hạm là đủ để làm tê liệt tuyến vận tải biển quốc tế. Iran hoàn toàn có thể làm tương tự trong thời gian dài, trừ khi Mỹ và đồng minh mở chiến dịch đánh chiếm bờ biển Iran, điều mà các chuyên gia đánh giá là “rủi ro cực cao”.

Vaez cho rằng người kế nhiệm Mojtaba Khamenei, khi gia đình vừa thiệt mạng, không thể nào ngồi vào bàn đàm phán với Tổng thống Trump. Ông nhận định, nếu có lệnh ngừng bắn, Tehran sẽ lợi dụng quãng nghỉ này để đẩy nhanh chương trình vũ khí hạt nhân.

Theo WSJ