Ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc đã chiếm lĩnh một nửa thị trường nội địa chỉ trong vài năm, đánh bại doanh số bán xe chạy xăng của các nhà sản xuất ô tô vốn từng thống trị thị trường này.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất nước ngoài không phải bên duy nhất thua cuộc.
Nhiều nhà sản xuất ô tô lâu đời của Trung Quốc cũng chứng kiến doanh số bán hàng sụt giảm mạnh – và họ đã phản ứng bằng cách làm tràn ngập thị trường thế giới bằng các loại xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch - thứ không thể bán được trong nước.
Trong khi các nhà hoạch định chính sách phương Tây tập trung vào mối đe dọa từ xe điện được trợ cấp mạnh của Trung Quốc, các nhà sản xuất ô tô của Mỹ và châu Âu lại phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn từ các loại xe chạy bằng xăng của Trung Quốc tại các quốc gia từ Ba Lan đến Nam Phi và Uruguay. Xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch chiếm 76% tổng kim ngạch xuất khẩu ô tô của Trung Quốc kể từ năm 2020, và tổng lượng hàng xuất khẩu hàng năm đã tăng từ 1 triệu chiếc lên có thể hơn 6,5 triệu chiếc trong năm nay, theo dữ liệu từ công ty tư vấn Automobility có trụ sở tại Trung Quốc.
Theo số liệu từ ngành công nghiệp và chính phủ, chỉ riêng xuất khẩu xe chạy xăng của Trung Quốc – không bao gồm xe điện và xe hybrid cắm điện – đã đủ để đưa nước này trở thành quốc gia xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới về khối lượng vào năm 2024. Bài viết về sự bành trướng toàn cầu của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc dựa trên đánh giá của Reuters về doanh số bán ô tô tại hàng chục quốc gia và các cuộc phỏng vấn với hơn 30 người, bao gồm các giám đốc điều hành từ 11 nhà sản xuất ô tô Trung Quốc và hai nhà sản xuất ô tô phương Tây, các nhà quản lý phân phối cho các thương hiệu Trung Quốc và các nhà nghiên cứu trong ngành.
Trong số các nhà xuất khẩu lớn nhất có những tập đoàn nhà nước lâu đời, bao gồm SAIC, BAIC, Dongfeng và Changan, vốn trước đây dựa vào các liên doanh với các nhà sản xuất ô tô nước ngoài để thu lợi nhuận và chia sẻ bí quyết kỹ thuật. Những mối quan hệ đối tác này bắt đầu từ những năm 1980 như những cuộc hôn nhân ép buộc do Bắc Kinh thúc đẩy để các nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận thị trường Trung Quốc.
Gần đây hơn, với sự trỗi dậy của các nhà sản xuất xe điện tư nhân sáng tạo của Trung Quốc, dẫn đầu là BYD, doanh số bán hàng của các liên doanh này đã giảm mạnh. Ví dụ, doanh số bán hàng hàng năm của SAIC-GM tại Trung Quốc đã giảm từ hơn 1,4 triệu xe xuống còn 435.000 xe trong giai đoạn 2020-2024, theo dữ liệu của SAIC.
Giờ đây, các doanh nghiệp nhà nước này đang thu về doanh thu khổng lồ tại các thị trường xuất khẩu từng là lãnh địa của chính những nhà sản xuất ô tô nước ngoài. Xuất khẩu của SAIC – chủ yếu là các thương hiệu riêng của họ, không bao gồm GM – đã tăng vọt từ gần 400.000 chiếc mỗi năm vào năm 2020 lên hơn 1 triệu chiếc vào năm ngoái.
Không thể phủ nhận rằng, hiện tại, xe chạy xăng đang bán chạy hơn ở các thị trường hạng hai, như Đông Âu, Mỹ Latinh và châu Phi, nơi cơ sở hạ tầng sạc xe điện còn hạn chế. Về lâu dài, Bắc Kinh đặt mục tiêu thống trị thị trường xe điện và xe hybrid cắm điện trên toàn cầu. Nhưng trong thời gian này, nhiều nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang xây dựng thương hiệu ở nước ngoài bằng cách đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng.
Hãng xuất khẩu ô tô hàng đầu của Trung Quốc là Chery, với doanh số toàn cầu tăng vọt từ 730.000 xe lên 2,6 triệu xe trong giai đoạn 2020-2024. Chery, thuộc sở hữu cả nhà nước và tư nhân, đã tăng xuất khẩu hàng năm trong giai đoạn này khoảng một triệu chiếc – chủ yếu dựa vào các loại xe chạy xăng, chiếm 4/5 doanh số của hãng. Top 10 nhà xuất khẩu hàng đầu của Trung Quốc bao gồm năm nhà sản xuất ô tô thuộc sở hữu nhà nước khác và hai nhà sản xuất tư nhân, Geely và Great Wall Motor, cũng bán nhiều xe chạy xăng hơn xe điện.
Chỉ có hai trong số 10 nhà xuất khẩu ô tô hàng đầu của Trung Quốc tập trung hoàn toàn vào xe chạy bằng pin. Một trong số đó là Tesla, hãng tiên phong về xe điện của Mỹ. Hãng còn lại là BYD, chỉ bán xe điện và xe hybrid cắm điện.
Xuất khẩu xe chạy xăng của Trung Quốc vẫn đang trên đà vượt quá 4,3 triệu chiếc và chiếm gần 2/3 tổng số xuất khẩu trong năm 2025. Các nhà quản lý thị trường nước ngoài của Chery, Dongfeng và một nhà sản xuất ô tô quốc doanh khác, FAW, nói với Reuters rằng thị trường ô tô cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc đã khiến xuất khẩu trở nên thiết yếu đối với sự tăng trưởng và lợi nhuận của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc. Giles Taylor, phó chủ tịch toàn cầu phụ trách thiết kế của FAW, tin rằng một số đối thủ trong nước chỉ cần một sản phẩm thất bại là sẽ phá sản.
“Trung Quốc có quá nhiều công ty sản xuất ô tô,” ông nói. “Nước này đang đứng trên bờ vực của sự cạnh tranh khốc liệt.”
Hầu hết các thương hiệu đều tập trung vào xuất khẩu xe chạy xăng, các nhà quản lý cho biết, đơn giản vì chúng dễ bán nhất ở hầu hết các khu vực. “Chúng tôi có thể điều chỉnh sản phẩm của mình cho phù hợp với từng thị trường,” Nic Thomas, giám đốc tiếp thị châu Âu của Changan, nói.
Các giám đốc điều hành của các nhà sản xuất ô tô toàn cầu đều thừa nhận rằng sự trỗi dậy của các đối thủ Trung Quốc đặt ra mối đe dọa cạnh tranh nghiêm trọng, nhưng chủ yếu là trong bối cảnh các mẫu xe điện (EV) sáng tạo và giá cả phải chăng của họ hơn là các mẫu xe chạy xăng. Một số nhà sản xuất lâu đời cho biết họ đã sẵn sàng cho cuộc chiến. Alexander Seitz, giám đốc khu vực Nam Mỹ của Volkswagen, nói rằng ông không hề sợ các đối thủ Trung Quốc.
“Tôi tôn trọng họ với tư cách là đối thủ cạnh tranh,” ông nói. “Họ luôn được chào đón tham gia cùng chúng tôi.”
Việc các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc ồ ạt xuất khẩu xe chạy xăng có thể bắt nguồn từ các chính sách của chính phủ tạo ra tình trạng dư thừa năng lực sản xuất tại các nhà máy. Giám đốc điều hành Automobility, Bill Russo, ước tính rằng sự tăng trưởng nhanh chóng của xe điện tại Trung Quốc đã khiến các dây chuyền lắp ráp có khả năng sản xuất tới 20 triệu xe chạy xăng mỗi năm bị ngừng hoạt động. Chi phí vận hành không hiệu quả này làm tăng giá thành, gây áp lực buộc các nhà sản xuất ô tô phải chuyển hướng năng lực sản xuất sang xuất khẩu.
“Lượng công suất dư thừa đó đang được hướng đến phần còn lại của thế giới,” Russo nói.
Công ty tư vấn AlixPartners dự đoán doanh số bán hàng hàng năm của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc bên ngoài Trung Quốc sẽ tăng thêm 4 triệu xe vào năm 2030, chiếm thị phần lớn tại Nam Mỹ, Trung Đông, châu Phi và Đông Nam Á. Bao gồm cả sự tăng trưởng dự kiến tại Trung Quốc, thị trường ô tô lớn nhất thế giới, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc dự kiến sẽ kiểm soát 30% ngành công nghiệp ô tô toàn cầu trong vòng 5 năm tới.
“Sự tăng trưởng đó sẽ diễn ra trên cơ sở thiệt hại của tất cả những người khác,” Stephen Dyer, đồng giám đốc của AlixPartners tại Trung Quốc, cho biết.
Chính sách của Bắc Kinh trong hơn một thập kỷ qua đã khuyến khích các nhà sản xuất ô tô xây dựng các nhà máy xe điện mới thay vì chuyển đổi các nhà máy sản xuất xe chạy xăng hiện có. Theo Reuters, chính quyền địa phương đã thúc đẩy sự bùng nổ nhà máy bằng các khoản trợ cấp khi họ cạnh tranh để thu hút các nhà sản xuất xe điện, nhằm phục vụ các mục tiêu kinh tế của Bắc Kinh.
Ông Liang Linhe, chủ tịch của Sany Heavy Truck, một trong những nhà sản xuất xe tải lớn nhất Trung Quốc, cho biết: “Chính quyền địa phương thậm chí còn chuẩn bị đất đai và xây dựng nhà máy, cho phép các công ty 'chỉ cần mang theo một vali hành lý'”.
Kết quả: tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng. Tại một hội nghị về xe điện vào tháng 3, ông Tô Bạc, cựu Thứ trưởng Bộ Công nghiệp Trung Quốc, đã kêu gọi các cơ quan quản lý thúc đẩy việc chuyển đổi các nhà máy sản xuất ô tô chạy xăng sang sản xuất xe chạy bằng pin. Ông ước tính ngành công nghiệp Trung Quốc đã xây dựng được công suất sản xuất 20 triệu xe điện và xe hybrid cắm điện mỗi năm, nhưng vẫn đang tồn đọng đủ nhà máy cho 30 triệu xe chạy xăng – nhiều hơn rất nhiều so với nhu cầu của thị trường nội địa.
Ông cho biết, doanh số bán xe chạy xăng giảm đang khiến công suất sản xuất bị sử dụng không hiệu quả và đẩy ngành này vào một cuộc khủng hoảng sống còn nghiêm trọng.
Theo: Reuters
.jpg "Xe hybrid giá 800 triệu của BYD dừng bán ở thị trường nội địa - chuyện gì xảy ra?")
.png "Tài xế công nghệ bất ngờ phát hiện ba lô chứa loạt tiền mặt 500k và ngoại tệ: Công an vào cuộc xác minh")
.png "Rạn nứt hiếm hoi trong Fed")
