Chiến sự leo thang tại Iran và nguy cơ bất ổn tại Eo biển Hormuz đang tạo ra cú sốc mới đối với chuỗi vận tải toàn cầu. Cước tàu biển trên nhiều tuyến đi Trung Đông tăng phi mã chỉ trong vài ngày, kéo theo hàng loạt phụ phí chiến tranh, khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam rơi vào thế khó.
Cước tàu toàn thế giới tăng cao
Trao đổi với riêng chúng tôi, ông Nguyễn Đình Tùng – Chủ tịch Vina T&T Group, đồng thời là Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam – cho biết cước tàu hiện đã tăng gấp 3 lần so với trước khi căng thẳng bùng phát.
Không chỉ giá vận chuyển tăng mạnh, nhiều hãng tàu còn áp thêm phụ phí chiến tranh (WRS) và các khoản phụ phí khẩn cấp từ 1.500–4.000 USD mỗi container. Một số hãng lớn như MSC thậm chí thông báo kết thúc hành trình đối với các lô hàng đi Vịnh Ả Rập, chuyển hướng dỡ hàng tại các cảng được coi là an toàn hơn và thu thêm 800 USD/container.
“Với các mặt hàng nông sản tươi có biên lợi nhuận mỏng, những khoản phí này gần như nuốt trọn lợi nhuận của doanh nghiệp”, ông Tùng nói.
Theo ông, nhiều doanh nghiệp đã ký hợp đồng xuất khẩu theo điều kiện bao cước (CIF/C&F) buộc phải gánh lỗ nặng. Nếu cộng vào giá bán mới, nông sản Việt sẽ mất sức cạnh tranh, khiến đối tác chần chừ hoặc hủy đơn.
Người sáng lập công ty xuất khẩu hoa quả hàng đầu Việt Nam cũng tiết lộ, Trung Đông lâu nay được xem là thị trường ngách chiến lược của nông sản Việt, đồng thời là “cửa ngõ” để thâm nhập các nước Ả Rập. Việc bị gián đoạn xuất khẩu do cước tàu tăng đã gây ảnh hưởng nặng nề.
Tuy nhiên, tác động của khủng hoảng vận tải lần này không chỉ dừng ở khu vực này. Khi tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz bị đe dọa, giá nhiên liệu và phí bảo hiểm vận tải tăng vọt. Đồng thời, nhiều hãng tàu phải thay đổi hải trình hoặc kéo dài hành trình, gây thiếu hụt chỗ trên tàu và thiếu container rỗng. Điều này khiến cước tàu trên nhiều tuyến đi Mỹ, châu Âu và nội Á cũng bị đẩy lên theo.
Chiến lược của doanh nghiệp Việt
Trước tình hình này, các doanh nghiệp xuất khẩu đang phải gấp rút điều chỉnh chiến lược. Theo ông Tùng, nhiều doanh nghiệp đã dịch chuyển đơn hàng sang các thị trường gần hơn như ASEAN, Trung Quốc và Đông Bắc Á để giảm rủi ro vận tải.
Song song đó, ngành rau quả cũng đang tăng tỷ trọng hàng chế biến sâu như sấy khô, cấp đông IQF hoặc nước ép – những sản phẩm có thời hạn bảo quản dài hơn, giảm rủi ro hư hỏng khi thời gian vận chuyển kéo dài.
Các doanh nghiệp cũng buộc phải đàm phán lại hợp đồng với đối tác, kích hoạt điều khoản bất khả kháng để chia sẻ rủi ro chi phí logistics tăng đột biến.
Theo nhận định của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đợt tăng cước lần này có điểm giống với cú sốc logistics thời Covid-19 khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy và container khan hiếm. Tuy nhiên, nguyên nhân lần này đến từ rủi ro địa chính trị và chiến tranh, khiến biến động giá cước trở nên khó đoán định hơn.
“Chừng nào xung đột còn kéo dài, cước tàu vẫn sẽ neo ở mức cao và biến động mạnh,” ông Tùng nhận định.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu được khuyến nghị đặc biệt chú trọng điều khoản logistics và bảo hiểm trong hợp đồng, hạn chế ký các hợp đồng dài hạn bao gồm cước vận chuyển, hoặc phải có điều khoản điều chỉnh giá theo biến động cước tàu để tránh rủi ro bị “ăn mòn” lợi nhuận.
.jpg "Chỉ số giá vàng tháng 02/2026 tăng 11,42%")
