Theo tờ Wired, kỷ nguyên hiện đại của gian lận cờ vua bắt đầu từ một gã đàn ông tóc bím mạo danh thiên tài toán học quá cố, mang theo một túi quần phát ra tiếng rè rè đáng ngờ và đánh bại những bộ óc vĩ đại nhất bằng các thuật toán thô sơ giấu trong đôi giày.
Khởi đầu của một bí ẩn kéo dài ba thập kỷ
Vào một buổi sáng mùa hè oi ả tại Philadelphia năm 1993, bầu không khí tại giải World Open bỗng chốc trở nên xôn xao bởi sự xuất hiện của một nhân vật kỳ lạ.
Giữa những kỳ thủ thường mang vẻ ngoài trí thức, cận thị và trầm mặc, một người đàn ông với mái tóc bím (dreadlocks) dài ngang vai bước đến bàn đăng ký với tên giả là John von Neumann.
Đối với những người am hiểu lịch sử khoa học, cái tên này không khác gì một lời thách thức ngạo nghễ vì John von Neumann thật là "cha đẻ của lý thuyết trò chơi" đã qua đời từ năm 1957.
Tuy nhiên, ban tổ chức thời điểm đó chỉ nhướng mày hoài nghi rồi vẫn điền tên anh ta vào danh sách thi đấu mà không ngờ rằng đây là một kế hoạch nhằm "thách thức" giới cờ vua.
Tờ Boston Globe sau này đã gọi đây là "một trong những sự cố gian lận kỳ quái nhất lịch sử", còn Chess.com ghi nhận đây là cột mốc đầu tiên của việc gian lận bằng máy tính.
Bí ẩn về người đàn ông tóc bím ấy đã tồn tại suốt 30 năm, cho đến khi danh tính của nhóm thủ phạm được tiết lộ qua cuộc điều tra cho cuốn sách mang tên Lucky Devils.
Những "Ác quỷ may mắn" và triết lý cá cược công nghệ
Kẻ đứng sau vụ việc không phải là một kỳ thủ muốn danh vọng, mà là Rob Reitzen - một con bạc chuyên nghiệp sở hữu tư duy thuật toán siêu việt dù mắc chứng khó đọc.
Reitzen cùng người bạn thân nhất là John Wayne (biệt danh "The Duke") vốn là những người tiên phong trong việc sử dụng công nghệ để đánh bại các nhà cái tại California.
Reitzen đã từng chế tạo thành công một bộ vi xử lý Zilog Z80 nhỏ bằng bao thuốc lá để tính toán xác suất trong các trò chơi bài như Blackjack và Poker.
Với họ, việc tấn công vào giải World Open phần lớn là để "cho vui" và để thử nghiệm sức mạnh của phần mềm cờ vua mà Reitzen tự tay viết ra trong phòng khách sạn.
Trong khi thế giới cờ vua năm 1993 vẫn còn đang tự mãn sau chiến thắng của Garry Kasparov trước Deep Blue, Reitzen đã nhìn thấy một tương lai hoàn toàn khác.
Ông tin rằng sự kết hợp giữa thuật toán máy tính và sự thực thi của con người sẽ tạo ra một vũ khí bất khả chiến bại trên mọi bàn cờ mà họ tham gia.
Kế hoạch tác chiến: Dây nhợ và những tiếng rung bí mật
Để thực hiện phi vụ này, John Wayne phải đóng vai "vật chủ" thực thi. Anh quấn quanh người hệ thống dây nhợ phức tạp và đeo tai nghe để cố định bộ tóc giả của mình.
Điểm mấu chốt nằm ở hai đôi giày: các công tắc siêu nhỏ được đặt dưới ngón chân để Wayne có thể nhập nước đi của đối thủ về máy tính bằng cách nhấn ngón chân.
Tín hiệu này được truyền qua sóng radio về phòng khách sạn của Reitzen gần đó. Tại đây, Reitzen ngồi trước một dàn màn hình chạy phần mềm cờ vua do nhóm tự phát triển.
Sau khi máy tính đưa ra nước đi tối ưu, Reitzen gửi tín hiệu phản hồi. Một chiếc hộp nhỏ giấu trong háng của Wayne sẽ rung lên theo quy luật để chỉ dẫn anh ta di chuyển.
Sự sắp đặt này biến Wayne thành một "người máy sinh học". Tuy nhiên, việc truyền tin qua ngón chân khiến tốc độ phản ứng của Wayne trở nên chậm chạp một cách bất thường.
Anh ta thường mất rất nhiều thời gian cho cả những nước đi hiển nhiên nhất, khiến những đối thủ ngồi đối diện và khán giả xung quanh không khỏi nảy sinh nghi ngờ.
Cuộc đụng độ với Đại kiện tướng và sự bối rối của giới tinh hoa
Vòng đấu thứ hai trở thành tâm điểm khi "Von Neumann giả" phải đối đầu với Helgi Ólafsson, một đại kiện tướng lừng danh đến từ Iceland với kinh nghiệm thi đấu dày dạn.
Ólafsson bỗng thấy mình rơi vào một thế trận kỳ quái. Đối thủ dường như không có kiến thức cơ bản về cờ, phong thái lờ đờ nhưng lại đưa ra những nước đi chính xác kinh ngạc.
Ólafsson kể lại: "Tôi chắc chắn mình đang đấu với một gã gà mờ". Thế nhưng, sự kết hợp giữa máy tính và con người đã khiến đại kiện tướng này lúng túng rồi chấp nhận kết quả hòa.
Trận hòa này là một cái tát đau đớn vào lòng tự trọng của giới chuyên nghiệp. Trong những vòng sau, Wayne tiếp tục gây náo động dù đôi lúc tín hiệu radio bị nhiễu do tường quá dày.
Những khi thiết bị hoạt động ổn định, anh ta lại quét sạch đối thủ. Sự ngông cuồng lên đến đỉnh điểm khi Wayne đập 500 đô la xuống bàn thách đấu cờ chớp với điều kiện kỳ lạ.
Anh ta yêu cầu "không dùng đồng hồ, mỗi nước đi ba phút". Với ngoại hình kỳ quái và phong thái bí ẩn, không một ai tại khu vực giải trí dám nhận lời thách đố này.
Cuộc đào tẩu và dư âm của một huyền thoại
Sự chú ý quá mức cuối cùng đã khiến ban tổ chức vào cuộc. Khi thấy "Von Neumann" sắp ẵm một khoản tiền thưởng lớn, họ yêu cầu anh ta xuất trình giấy tờ tùy thân để xác minh.
Wayne vốn không có giấy tờ chính chủ nên đã đưa ra một lý do vô cùng ngớ ngẩn: "Tôi phải đi ngay, vợ tôi đang sinh con!" rồi vội vàng bỏ chạy khỏi giải đấu.
Reitzen xúi bạn quay lại đòi tiền thưởng, nhưng ban tổ chức yêu cầu Wayne phải chơi một ván cờ trực tiếp trước mặt trọng tài để kiểm tra trình độ thực tế của anh ta.
Biết rằng sẽ lộ tẩy nếu thiếu máy tính, Wayne đã diễn màn kịch cuối cùng: cáo buộc ban tổ chức phân biệt chủng tộc rồi đùng đùng bỏ đi trong sự phẫn nộ giả tạo.
Tạp chí Inside Chess sau đó đã đăng phóng sự "Vụ Von Neumann làm rung chuyển World Open". Họ đoán đúng về máy tính nhưng lại sai lầm khi nghĩ Wayne nhận tin qua tai nghe.
Thực tế, công nghệ truyền tin qua xúc giác mà nhóm Reitzen sử dụng đã đi trước thời đại hàng chục năm, vượt xa trí tưởng tượng của các chuyên gia cờ vua lúc bấy giờ.
Kết thúc của một chương, mở đầu của một kỷ nguyên
John Wayne qua đời vì ung thư vào năm 2018, mang theo bí mật này xuống mồ cho đến khi Rob Reitzen quyết định công bố nó như một phần của lịch sử cá cược thế giới.
Reitzen sau đó trở thành một nhân vật huyền thoại trong giới Blackjack, được vinh danh tại Sảnh danh vọng vì những đóng góp và cả những rắc rối mà ông đã mang lại.
Vụ bê bối năm 1993 không chỉ là một trò đùa tinh quái mà còn là lời cảnh báo sớm nhất về sự mong manh của các giải đấu trí tuệ trước làn sóng công nghệ hiện đại.
Như tạp chí Inside Chess đã viết: "Nếu một ngày nào đó máy tính đủ mạnh để hỗ trợ con người, thế giới cờ vua hãy coi chừng". Lời tiên đoán đó giờ đã thành hiện thực.
Ngày nay, khi các đại kiện tướng bị kiểm tra điện tử nghiêm ngặt, người ta mới nhìn lại "Von Neumann giả" với một sự nể trọng cho một phép thử đi trước thời đại.
Đó không chỉ là một vụ gian lận, mà là minh chứng cho thấy ranh giới giữa sự thông minh và lừa lọc đôi khi chỉ cách nhau bởi một cái công tắc nhỏ giấu dưới ngón chân
*Nguồn: Wired
.jpg "Đại gia khai thác vàng bạc lớn nhất Việt Nam \"ngậm đắng\" vì mỏ đất hiếm, cửa sáng bất ngờ từ một loại phụ phẩm khi Trung Quốc siết cung")
.jpg "Tỉnh Bắc Ninh thu hồi đất của hơn 6.000 hộ dân làm 6 dự án khu đô thị, tổng kinh phí bồi thường hơn 1.800 tỷ đồng")
