AI "tại chỗ": Lời giải cho bài toán bảo mật dữ liệu của doanh nghiệp Việt

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang bước vào giai đoạn ứng dụng mạnh mẽ tại Việt Nam. Từ ngân hàng, viễn thông đến sản xuất, bán lẻ hay y tế, AI không còn dừng ở các thử nghiệm nhỏ mà đã trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định, tự động hóa quy trình và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Theo số liệu được Amazon Web Services (AWS) công bố tại sự kiện ra mắt AWS Local Zone Hà Nội, năm 2024 có gần 170.000 doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng AI, tăng 39% so với năm trước và 61% trong số đó ghi nhận tăng trưởng doanh thu. Tuy nhiên, càng triển khai AI sâu vào hoạt động cốt lõi, doanh nghiệp càng đối mặt với bài toán mới: làm thế nào để tận dụng AI mà vẫn bảo vệ dữ liệu và đáp ứng các yêu cầu tuân thủ?

Vì sao dữ liệu trở thành "nút thắt" lớn nhất khi doanh nghiệp triển khai AI?

Không giống nhiều ứng dụng công nghệ truyền thống, AI cần liên tục truy cập và phân tích khối lượng lớn dữ liệu để đưa ra kết quả. Với những ngành như ngân hàng, tài chính, viễn thông hay y tế, đây đều là những dữ liệu có tính nhạy cảm cao, chịu sự điều chỉnh của các quy định về bảo mật và lưu trữ. Nếu dữ liệu phải truyền sang các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài để thực hiện AI inference (suy luận AI), doanh nghiệp không chỉ phải đối mặt với độ trễ mà còn phải giải quyết bài toán chủ quyền dữ liệu và tuân thủ pháp lý.

Đây cũng là thách thức chung trên toàn cầu. Theo IBM Cost of a Data Breach Report 2025, 63% tổ chức được khảo sát vẫn chưa có hoặc mới đang xây dựng cơ chế quản trị AI, trong khi 97% các sự cố bảo mật liên quan đến AI xảy ra tại các tổ chức thiếu kiểm soát truy cập AI. Báo cáo cũng cho thấy các doanh nghiệp triển khai AI cùng các giải pháp bảo mật và tự động hóa có thể tiết kiệm trung bình 1,9 triệu USD cho mỗi vụ rò rỉ dữ liệu.

Trong khi đó, báo cáo State of Generative AI in the Enterprise 2025 của Deloitte cho thấy bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư và tuân thủ pháp lý luôn nằm trong nhóm ba rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp chưa thể mở rộng AI ở quy mô toàn doanh nghiệp. Theo McKinsey Global Survey on AI 2025, mặc dù tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng AI tạo sinh tăng nhanh, phần lớn tổ chức vẫn coi quản trị dữ liệu, an ninh mạng và tuân thủ là những điều kiện tiên quyết trước khi mở rộng AI vào các quy trình kinh doanh quan trọng.

Chính vì vậy, "Sovereign AI" (AI gắn với chủ quyền dữ liệu) đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Thay vì chỉ quan tâm đến mô hình AI mạnh đến đâu, doanh nghiệp ngày càng quan tâm dữ liệu được lưu trữ ở đâu, AI xử lý ở đâu và ai kiểm soát toàn bộ hạ tầng đó.

Theo Daphne Chung - Giám đốc nghiên cứu của IDC, việc ra mắt Local Zone tại Việt Nam đến đúng thời điểm then chốt, khi các yêu cầu về chủ quyền dữ liệu trong khu vực ngày càng siết chặt và doanh nghiệp đối mặt với áp lực gia tăng trong việc giữ dữ liệu và khối lượng xử lý trên lãnh thổ Việt Nam. Sự gần gũi với hạ tầng đám mây đang chuyển từ ưu tiên về hiệu năng sang yêu cầu bắt buộc về tuân thủ.

“Đối với các tổ chức đang xây dựng dịch vụ đòi hỏi độ trễ siêu thấp, hiện đại hóa ứng dụng phụ thuộc hạ tầng tại chỗ, hoặc đáp ứng các quy định mới, Local Zone thu hẹp khoảng cách giữa hạ tầng đám mây khu vực và nhu cầu trong nước. Kết quả là khả năng phản hồi ứng dụng nhanh hơn, lộ trình hiện đại hóa đám mây lai rõ ràng hơn, và nền tảng vững chắc hơn để đón đầu làn sóng AI và dịch vụ số tiếp theo của Việt Nam”, Daphne Chung cho biết.

AI "tại chỗ" mở ra hướng đi mới cho các ngành dữ liệu nhạy cảm

Theo ông Eric Yeo, Tổng Giám đốc AWS Việt Nam, nhiều doanh nghiệp trước đây chưa thể đưa các tác vụ AI nhạy cảm lên nền tảng đám mây vì lo ngại dữ liệu phải rời khỏi biên giới quốc gia. AWS Local Zone Hà Nội được phát triển nhằm giải quyết chính bài toán này khi cho phép doanh nghiệp thực hiện AI inference ngay tại Việt Nam, đồng thời lưu trữ và xử lý dữ liệu trong nước.

Khác với mô hình phải kết nối tới các Region ở nước ngoài, AWS Local Zone đưa hạ tầng điện toán, lưu trữ và mạng đến gần người dùng hơn, giúp giảm độ trễ xuống chỉ còn vài mili giây, đồng thời vẫn sử dụng chung hệ sinh thái AWS. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các lĩnh vực cần xử lý dữ liệu theo thời gian thực.

Trong ngành ngân hàng, từng mili giây có thể quyết định khả năng phát hiện gian lận giao dịch. Với viễn thông, dữ liệu thuê bao cần được xử lý trong nước để đáp ứng yêu cầu quản lý. Trong lĩnh vực y tế, hình ảnh chẩn đoán và hồ sơ bệnh nhân có thể được xử lý ngay tại nơi dữ liệu được tạo ra, vừa rút ngắn thời gian phản hồi vừa đáp ứng yêu cầu bảo mật. AWS cho biết Local Zone hỗ trợ 143 tiêu chuẩn và chứng nhận tuân thủ bảo mật quốc tế dành cho nhiều lĩnh vực được quản lý chặt chẽ.

Theo IDC FutureScape: Worldwide Digital Infrastructure Predictions, trong vài năm tới, các yêu cầu về Data Residency và Sovereign AI sẽ trở thành tiêu chí quan trọng khi doanh nghiệp lựa chọn hạ tầng AI, phản ánh xu hướng chuyển từ "AI mạnh" sang "AI có thể kiểm soát".

Tại Việt Nam, VPBank là một trong những doanh nghiệp tiên phong khai thác hạ tầng này. Sau quá trình chuyển đổi lên nền tảng đám mây, ngân hàng đã hiện đại hóa 28 ứng dụng trong 11 tháng, triển khai giải pháp dự phòng cho 78 ứng dụng trọng yếu, đào tạo hơn 2.000 nhân sự, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hệ thống quản trị rủi ro từ 2 giờ xuống còn 20 phút và giảm thời gian xuất báo cáo từ 6 giờ xuống còn 1 giờ.

Trong quá trình kiểm thử AWS Local Zone Hà Nội, VPBank cũng ghi nhận độ trễ giảm từ khoảng 580 ms xuống còn 126 ms, tạo nền tảng để mở rộng các ứng dụng AI, học máy và giao dịch thời gian thực.

Có thể thấy, lợi ích của hạ tầng AI "tại chỗ" không chỉ nằm ở việc tăng tốc độ xử lý. Quan trọng hơn, mô hình này mở ra khả năng để doanh nghiệp Việt triển khai AI trên những dữ liệu nhạy cảm mà vẫn duy trì quyền kiểm soát dữ liệu trong nước, đáp ứng yêu cầu tuân thủ và giảm rào cản đối với các ngành có yêu cầu bảo mật cao.

Trong bối cảnh AI đang trở thành hạ tầng của nền kinh tế số, khả năng kết hợp giữa hiệu năng, bảo mật và chủ quyền dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định tốc độ chuyển đổi AI của doanh nghiệp Việt trong những năm tới. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia nhận định hạ tầng AI sẽ dần có vai trò tương tự hạ tầng giao thông hay năng lượng, trở thành nền tảng thiết yếu cho năng lực cạnh tranh của nền kinh tế./