Theo tờ The Economist, hiện tại, 5 người đàn ông gồm Dario, Demis, Elon, Mark và Sam đang nắm trong tay quyền lực gần như thần thánh đối với các mô hình trí tuệ nhân tạo sẽ định hình tương lai.
Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đứng ngoài cuộc khi các mô hình này đạt được những bước tiến gây choáng ngợp, với niềm tin rằng cạnh tranh tự do giữa các công ty tư nhân là cách tốt nhất để giúp Mỹ chiến thắng trong cuộc đua AI.
Nhưng điều đó đang thay đổi. Đột nhiên, cách tiếp cận “thả nổi” của Mỹ với AI dường như sắp kết thúc. Nguyên nhân là bởi tốc độ phát triển chóng mặt của các mô hình này cũng tạo ra mối đe dọa đối với chính an ninh quốc gia Mỹ, khiến ngay cả những thành viên trong chính quyền vốn lo ngại về việc siết quản lý quá mức cũng phải dè chừng. Đồng thời, sự bất mãn ngày càng gia tăng trong cử tri Mỹ đang biến AI thành một “điểm nóng” chính trị.
Câu hỏi đặt ra bây giờ là: Liệu có nên trao quyền kiểm soát công nghệ mạnh mẽ nhất thế giới cho một nhóm nhỏ những người đàn ông?
Bước ngoặt đến từ việc Anthropic công bố mô hình Claude Mythos vào ngày 7/4. Công cụ này có khả năng phát hiện lỗ hổng phần mềm xuất sắc đến mức nếu rơi vào tay kẻ xấu, nó có thể đe dọa các hạ tầng trọng yếu như ngân hàng hay bệnh viện. Các mô hình AI ngày càng tiềm ẩn nhiều rủi ro khác, từ an ninh sinh học đến các hình thức lừa đảo quy mô công nghiệp.
Giám đốc của Anthropic, Dario Amodei, đã quyết định không phát hành rộng rãi Mythos vì cho rằng nó quá nguy hiểm. Thay vào đó, ông chỉ cho phép khoảng 50 công ty lớn trong các lĩnh vực điện toán, phần mềm và tài chính sử dụng nhằm tăng cường năng lực phòng thủ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã phải triệu tập các ngân hàng lớn để họp khẩn vì lo ngại.
Đây không phải lần đầu chính quyền can thiệp. Chỉ vài tuần trước, Lầu Năm Góc đã vào cuộc sau khi Amodei từ chối cho phép mô hình của Anthropic được sử dụng trong vũ khí tự động hoàn toàn hoặc giám sát đại trà trong nước. Khi đó, chính quyền ông Trump cũng bị báo động bởi quyền lực mà một công ty đơn lẻ có thể nắm giữ đối với một công nghệ cốt lõi của an ninh quốc gia.
Áp lực còn đến từ phía cử tri. Các cuộc khảo sát cho thấy ngày càng nhiều chính trị gia tin rằng AI sẽ là một trong những vấn đề lớn trong cuộc bầu cử năm 2028. Người Mỹ tỏ ra hoài nghi về AI hơn so với nhiều quốc gia khác: 7/10 người cho rằng AI sẽ làm giảm cơ hội việc làm, tăng mạnh so với năm trước. Sự phản đối ở cấp cơ sở đối với các trung tâm dữ liệu cũng gia tăng, dù AI không phải nguyên nhân chính khiến giá điện tăng. Một dấu hiệu đáng lo ngại đã xuất hiện: Nhà riêng của Sam Altman, người đứng đầu OpenAI đã bị tấn công hai lần trong những ngày gần đây.
Lịch sử cho thấy, với một công nghệ có sức thay đổi thế giới như AI, một “khoảnh khắc Mythos” như vậy là điều không thể tránh khỏi. Từ John D. Rockefeller đến Henry Ford, các cuộc cách mạng công nghiệp lớn của Mỹ từng được dẫn dắt bởi một số ít cá nhân có quyền lực khổng lồ.
Cuối cùng, chính phủ thế kỷ 20 đã phải can thiệp để kiểm soát, từ việc chia tách Standard Oil đến thành lập Cục Dự trữ Liên bang hay giải thể AT&T. Thời kỳ đó cũng đầy chia rẽ không kém hiện nay. Và theo tính toán, các “vị thần AI” hiện tại vẫn chưa quyền lực hơn các tiền lệ lịch sử.
Tuy nhiên, lịch sử cũng cho thấy việc kiểm soát AI sẽ đầy rủi ro. Một phần vì hậu quả nếu xảy ra sai lầm là rất lớn. Một phần khác vì AI đang phát triển với tốc độ chóng mặt.
Những đánh đổi là cực kỳ khó khăn. Tăng trưởng kinh tế sẽ được thúc đẩy nếu AI lan tỏa nhanh, nhưng điều đó cũng dễ dẫn đến phản ứng chính trị và siết quản lý quá mức. Không làm gì có thể khiến Mỹ dễ tổn thương trước những rủi ro từ AI, nhưng quản lý quá tay lại có thể khiến Trung Quốc giành lợi thế trong cuộc đua. Đây là một thời điểm đầy nguy hiểm.
Thời gian không còn nhiều. Hai năm trước, dưới thời chính quyền ông Biden, các cuộc thảo luận về AI vẫn xoay quanh rủi ro tiềm tàng. Hiện nay, năng lực của AI đã trở nên đáng báo động và tiếp tục tăng lên sau mỗi lần ra mắt. Tốc độ đổi mới buộc các cuộc tranh luận về vai trò của chính phủ, vốn từng kéo dài hàng năm, thậm chí hàng thập kỷ giờ phải được giải quyết trong vài tháng.
Các rào cản kỹ thuật cũng khiến việc can thiệp trở nên khó khăn. Những công cụ như quốc hữu hóa không hiệu quả vì nhân tài có thể di chuyển giữa các công ty và năng lực tính toán ngày càng phổ biến. Tệ hơn, các công ty hàng đầu chỉ đi trước các đối thủ mã nguồn mở vài tháng, bao gồm cả các đối thủ Trung Quốc. Sớm hay muộn, năng lực của các mô hình này cũng sẽ trở nên phổ biến.
Dù vậy, “khoảnh khắc Mythos” có thể là điểm khởi đầu cho một cơ chế kiểm soát khả thi. Những người dùng đáng tin cậy sẽ được tiếp cận sớm với các mô hình mạnh nhất: OpenAI cũng đang đi theo hướng này khi chỉ cung cấp công cụ mới cho một nhóm chuyên gia an ninh mạng được chọn lọc. Trước khi thương mại hóa rộng rãi, chính phủ có thể yêu cầu chứng nhận từ các tổ chức ngành đã thử nghiệm các mô hình này.
Cách tiếp cận này có lợi cho cả doanh nghiệp lẫn chính phủ. Nó tránh được việc phải xây dựng cơ quan quản lý mới, cho phép các công ty AI định giá cao hơn và kiểm soát tài nguyên tính toán khan hiếm. Đồng thời, chính phủ có thể hạn chế đối tượng sử dụng, giảm nguy cơ Trung Quốc sao chép công nghệ.
Tuy nhiên, điều đó cũng đi kèm nhiều vấn đề nghiêm trọng. Việc phát hành hạn chế sẽ làm giảm cạnh tranh, củng cố quyền lực của các công ty lớn, làm chậm quá trình phổ cập lợi ích của AI và tạo ra một hệ thống hai tầng trong nền kinh tế Mỹ. Những doanh nghiệp không được tiếp cận sớm sẽ bị bất lợi. Ngoài ra, nếu việc xây dựng hệ thống phòng thủ AI mất nhiều thời gian hoặc không khả thi thì sao? Còn các mô hình mã nguồn mở thì sao? Làm thế nào để kiểm soát chúng?
Một hệ thống như vậy có thể trở nên bất công. Những người “trong cuộc” sẽ được bảo vệ tốt hơn, trong khi những người khác phải chấp nhận rủi ro. Cơ hội vận động hành lang và lợi nhuận khổng lồ cũng sẽ gia tăng, đặt ra thách thức lớn về tính minh bạch và năng lực quản trị. Và việc tập trung quyền lực vào một nhóm nhỏ “các vị thần AI” có thể làm trầm trọng thêm phản ứng chính trị, điều mà Washington đang bắt đầu lo ngại.
Hơn nữa, cách tiếp cận “Mythos” chỉ giải quyết một phần vấn đề. An toàn AI không thể chỉ giải quyết trong phạm vi quốc gia, mà cuối cùng sẽ cần hợp tác quốc tế, bắt đầu từ Trung Quốc. Bên cạnh an ninh mạng, cần có những suy nghĩ nghiêm túc về tác động kinh tế và xã hội của AI. Việc xử lý gián đoạn việc làm và thiết kế hệ thống thuế phù hợp với AI là những bài toán lớn chưa có lời giải.
Khoảnh khắc Mythos là lời cảnh tỉnh cho an toàn AI và cũng là lời nhắc rằng những vấn đề khác cần được suy nghĩ một cách nghiêm túc không kém.
Theo: The Economist
.png "Lương cơ bản 8 tỷ đồng/năm vẫn bị 'xua đuổi': Nghịch lý chua chát của những 'vị thần' AI tại San Francisco")
