Nếu ai đó nói rằng, ly cà phê bạn uống mỗi sáng cũng góp một phần vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam
... có lẽ nhiều người sẽ bật cười.
Nhưng đằng sau khoản chi chỉ 20.000 đồng ấy lại là một câu chuyện mà ít người nhìn thấy.
Mỗi sáng, hàng triệu người Việt ghé quán quen, gọi một ly cà phê rồi vội vã bắt đầu ngày làm việc. Chúng ta thường nghĩ khoản tiền ấy chỉ đổi lấy một thức uống giúp tỉnh táo. Nhưng thật ra, ngay khi tờ tiền rời khỏi ví, nó đã bắt đầu một hành trình dài hơn rất nhiều.
Một phần nhỏ của 20.000 đồng ấy được nộp ngay vào ngân sách thông qua thuế giá trị gia tăng. Phần còn lại trở thành doanh thu của doanh nghiệp để tiếp tục trả lương, mua nguyên liệu, đầu tư mở rộng sản xuất và sau đó tiếp tục tạo ra những khoản đóng góp lớn hơn cho ngân sách quốc gia.
Điều thú vị hơn nằm ở chỗ khác. Một ly cà phê tưởng như rất đơn giản thực ra là kết quả của sự hợp tác giữa hàng nghìn, thậm chí hàng triệu con người mà bạn chưa từng gặp.
Nó bắt đầu từ người nông dân trên vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên. Hạt cà phê được thu hoạch, rang xay trong nhà máy, vận chuyển qua nhiều chặng đường trước khi đến quán nhỏ đầu ngõ. Ly nhựa, sữa đặc, đá viên, điện vận hành máy rang, xe tải chở hàng... mỗi thứ đều là sản phẩm của một ngành nghề khác, một doanh nghiệp khác và hàng nghìn người lao động khác.
Không ai trong số họ quen biết nhau. Không ai ngồi cùng một bàn để lên kế hoạch tạo ra ly cà phê của bạn. Thế nhưng thị trường đã kết nối tất cả thành một chuỗi vận hành gần như hoàn hảo. Đó cũng là điều kỳ diệu nhất của nền kinh tế.
Cũng giống như ly cà phê, tờ vé số truyền thống giá 10.000 đồng mua từ một người bán dạo trên phố không đơn thuần là một tờ giấy được in bằng loại mực chống giả chuyên dụng, đem theo hy vọng “đổi đời” của người mua.
Số tiền 10.000 đồng đó sẽ rẽ lối thành những nhánh nhỏ theo tỷ lệ được Bộ Tài chính quy định tại Thông tư số 138/2017/TT-BTC và Thông tư 61/2025/TT-BTC. Tối đa 50% đến 60% doanh thu đổ về Quỹ trả thưởng để chuẩn bị thanh toán cho những người may mắn. Tối đa 15% doanh thu dùng để chi trả hoa hồng cho hệ thống đại lý và những người bán dạo. Đây là nguồn sống trực tiếp của hàng vạn gia đình, của những người già, người khuyết tật bước đi không mệt mỏi trên khắp các vỉa hè mỗi ngày.
Phần còn lại, chảy thẳng về Kho bạc Nhà nước qua các khoản thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và phần lớn nhất chính là lợi nhuận còn lại của công ty xổ số (vốn do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ).
Theo quy định, toàn bộ số tiền thuộc nhánh thứ ba này được giữ lại 100% tại địa phương phát hành để đầu tư cho y tế, giáo dục và các công trình phúc lợi công cộng.
Hãy cùng bóc tách những con số này trên báo cáo tài chính năm 2025 của một công ty xổ số truyền thống là Công ty xổ số Tây Ninh. Mỗi 10.000 đồng từ một chiếc vé số, sẽ có 4.700 đồng dùng vào quỹ chuẩn bị trả cho người may mắn, 1.200 đồng thuế tiêu thụ đặc biệt, 900 đồng cho thuế giá trị gia tăng, 300 đồng nộp hộ thuế thu nhập cá nhân của những người trúng giải, 1.500 đồng để trả hoa hồng nuôi sống hệ thống đại lý, người bán dạo và 1.300 đồng là lợi nhuận để nộp vào ngân sách.
Bởi vậy, khi nhìn thấy một trường tiểu học mới khang trang hay khi bệnh viện huyện có thêm trang thiết bị y tế hiện đại, hãy hiểu rằng có một phần gạch đá và thiết bị đó được mua nhờ chính những tờ vé số 10.000 đồng.
Người tiêu dùng góp sức mình vào GDP bằng việc tiêu dùng, nhưng doanh nghiệp mới là người biến hàng triệu dòng tiền nhỏ ấy thành nguồn lực lớn. Muốn làm được điều đó, doanh nghiệp phải tạo ra sản phẩm được thị trường lựa chọn, quản trị hiệu quả, vượt qua cạnh tranh và tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước.
Không có doanh thu lớn thì không thể có những khoản đóng góp lớn. Không có năng lực cạnh tranh thì cũng không thể duy trì nguồn thu ngân sách bền vững. Nói cách khác, đằng sau những doanh nghiệp đóng góp hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách là hàng triệu sản phẩm đã được người tiêu dùng lựa chọn mỗi ngày.
Mỗi ly cà phê vì thế không chỉ là một giao dịch tiêu dùng. Đó còn là một "phiếu tín nhiệm" của thị trường dành cho doanh nghiệp.
Khi hàng triệu người cùng lựa chọn, doanh nghiệp lớn lên. Khi doanh nghiệp lớn lên, họ tạo thêm việc làm, đầu tư thêm nhà máy, mở rộng sản xuất và đóng góp nhiều hơn cho ngân sách. Nguồn lực ấy rồi lại quay trở về phục vụ xã hội thông qua những tuyến cao tốc mới, bệnh viện, trường học, hạ tầng số và nhiều công trình công cộng khác.
Không phải ngẫu nhiên mà bảng xếp hạng những doanh nghiệp đóng góp ngân sách lớn nhất Việt Nam (VNTAX200) thường xuyên xuất hiện các tập đoàn dầu khí, viễn thông, công nghiệp, bất động sản, ngân hàng thương mại hay các hệ sinh thái tiêu dùng. Họ chính là các doanh nghiệp đầu tàu — những điểm nút quy tụ vốn, công nghệ và năng lực quản trị để chuyển hóa các dòng tài chính phân tán trong xã hội thành nguồn lực vĩ mô.
Nhìn vào con số nộp ngân sách kỷ lục gần 149.000 tỷ đồng của Vingroup, hơn 90.000 tỷ đồng của PVN hay hơn 42.000 tỷ đồng của Viettel trong năm 2025, tất cả những con số khổng lồ ấy thực chất đều bắt đầu từ những quyết định rất nhỏ: một chiếc xe điện lăn bánh trên đường, một cuộc gọi kết nối hai đầu đất nước, một lít xăng được đổ trước giờ đi làm, hay một tổ ấm mới được sáng đèn. Hàng triệu người thực hiện những hành vi đó mỗi ngày. Họ không quen biết nhau, và họ chi tiêu chỉ để phục vụ nhu cầu cá nhân của chính mình.
Nhưng nếu thiếu đi năng lực hấp thụ và tổ chức sản xuất quy mô lớn của các doanh nghiệp đầu tàu, hàng triệu dòng tiền rời rạc đó sẽ mãi mãi phân tán. Chỉ khi đi qua hệ thống vận hành và chuỗi giá trị của doanh nghiệp, sức mua của xã hội mới được tích tụ, định hình thành giá trị gia tăng và kết tinh thành dòng thuế chảy về kho bạc.
Bảng danh sách vinh danh VNTAX200, vì thế, chính là bản ghi chép chân thực về một vòng tuần hoàn kinh tế liền mạch: nơi chi tiêu của mỗi người dân và năng lực kiến tạo của doanh nghiệp Việt cộng hưởng chặt chẽ để bồi đắp nên nguồn lực quốc gia.
Có lẽ lần tới mỗi khi cầm trên tay ly cà phê ở quán quen vào buổi sáng hay mua một tờ vé số, bạn sẽ nhìn nó theo một cách khác. Đó không chỉ là 10.000 đồng hay 20.000 đồng đổi lấy một món đồ, mà là điểm khởi đầu của một vòng tuần hoàn tạo nên nguồn lực quốc gia.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc với khát vọng tăng trưởng kinh tế hai con số trong kỷ nguyên vươn mình. Để hiện thực hóa khát vọng ấy, đất nước cần những nguồn lực rất lớn. Và câu chuyện của một ly cà phê buổi sáng cho thấy một điều đáng suy ngẫm: nguồn lực không chỉ bắt đầu từ các quyết sách lớn, mà còn được bồi đắp mỗi ngày từ hàng triệu hành động rất bình thường của người dân và từ năng lực tạo ra giá trị của cộng đồng doanh nghiệp.
Và có lẽ, đó cũng là lý do những doanh nghiệp đóng góp lớn cho ngân sách xứng đáng được xã hội ghi nhận và tôn vinh. Bởi điều họ tạo ra không chỉ là doanh thu hay lợi nhuận cho riêng mình, mà còn là nguồn lực để Việt Nam đầu tư cho tương lai, nuôi dưỡng khát vọng tăng trưởng hai con số và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một quốc gia hùng cường.
THỰC HIỆN: MỸ MỸ