TIỀN LÀM "HÉO HON TÂM HỒN", NHƯNG 2 YẾU TỐ MIỄN PHÍ NÀY MỚI THẬT KHIẾN NGƯỜI VIỆT NAM HẠNH PHÚC

Hơn 1/3 số người làm khảo sát nên theo dõi sức khỏe tinh thần của mình, theo tiêu chí của WHO

Ảnh minh họa 1

Khảo sát hơn 3000 người cho thấy sức khỏe tinh thần của người Việt chịu ảnh hưởng lớn bởi điều kiện tài chính cá nhân. Nhưng giấc ngủ và người để chia sẻ mới là hai biến số quan trọng nhất với họ.

5 câu hỏi rất đời thường từ Tổ chức Y tế thế giới

WHO-5 Index là một bảng hỏi gồm 5 câu, rất đời thường, gần gũi với bất kỳ ai. Nó hỏi người tham gia trong 2 tuần gần nhất có thấy vui vẻ, bình tĩnh, năng động, tỉnh táo khi thức dậy và thấy cuộc sống thú vị hay không.

Tại mỗi câu, người làm khảo sát đều có các mức điểm từ 0 tương ứng với "không có thời điểm nào" (trong 2 tuần) có trải nghiệm (như câu hỏi); tăng dần đến 5 tương ứng với "tất cả thời gian" (trong 2 tuần) có trải nghiệm như câu hỏi nêu. Tổng điểm thấp nhất là 0 (5 câu đều 0 điểm), tổng điểm cao nhất là 25 (5 câu đều 5 điểm).

Để đơn giản và dễ hiểu hơn cho người làm khảo sát, WHO-5 Index gọi mức 0-25 điểm gọi là điểm thô, tất cả nhân lên 4 lần để thành thang điểm 0-100. Từ đó, người nào được điểm trên 50 được khuyến nghị là sức khỏe tinh thần (chỉ tính trong 2 tuần gần nhất) ổn định bình thường, dưới 50 điểm là mức thấp cần theo dõi, nhưng dưới 28 điểm thì phải cảnh giác với nguy cơ trầm cảm. WHO khuyến nghị là "cảnh giác" và nêu rõ mọi kết luận y khoa phải có chuyên gia y tế, kết quả này chỉ để tham khảo, cảnh báo sớm.

Dựa trên bộ 5 câu hỏi này, ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3/2026 chuyên đề KIẾN TẠO HẠNH PHÚC đã phát hành một khảo sát chuyển ngữ chặt chẽ và phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Khảo sát này được hiệu đính chuyên môn bởi BS Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông.

1/3 người "cần theo dõi" sức khỏe tinh thần

Bộ dữ liệu ghi nhận 3.264 người hoàn thành đầy đủ khảo sát WHO-5, không có giá trị bị thiếu. Điểm sức khỏe tinh thần trung bình là 14,21 trên thang 25 điểm gốc, tương đương 56,82/100. Nghĩa là mặt bằng chung ở mức trung bình khá, nhưng chưa thể gọi là vững.

Điểm trung bình theo từng câu hỏi của hơn 3000 người trả lời

Tôi cảm thấy vui vẻ và tinh thần thoải mái
2.83
/ 5
Tôi cảm thấy bình tĩnh và thư thái
2.96
/ 5
Tôi cảm thấy năng động và tràn đầy năng lượng
2.75
/ 5
Tôi thức dậy với cảm giác tỉnh táo và sảng khoái
2.86
/ 5
Cuộc sống hàng ngày của tôi có nhiều điều thú vị
2.81
/ 5

Theo chuẩn phân loại của WHO trong báo cáo này, 65,9% người tham gia nằm trên ngưỡng ổn định. Phần còn lại, 34,1%, tức 1.112 người, rơi vào nhóm cần theo dõi. Trong đó có 45 người chạm mức 0%, tức ở đáy của thang đo.

Những con số này cho thấy một thực tế dễ bị bỏ qua: sức khỏe tinh thần không chỉ là câu chuyện của những người đang gặp khủng hoảng rõ rệt. Nó nằm ngay trong đời sống thường ngày, trong cách người ta ngủ dậy, đi làm, giữ quan hệ, và tự đối thoại với chính mình.

Phân bố Tổng quan Sức khỏe Tinh thần

6 MỨC ĐIỂM CỦA HƠN 3000 NGƯỜI LÀM KHẢO SÁT

Ghi chú tổng điểm (chi tiết hóa từ điểm cơ sở của WHO): Thấp tuyệt đối (0 điểm), Rất thấp (1-28 điểm); Thấp (29-50 điểm); Bình thường (51-75 điểm); Cao (76-99 điểm); Cao tuyệt đối (100 điểm).

Việc định danh 6 mức trên biểu đồ và trong toàn bài này không phải của WHO, mà do chúng tôi tạm đặt tên để nhìn một cách chi tiết hơn dữ liệu thu được (WHO chỉ khuyến cáo 2 mức cần theo dõi là dưới 28 và dưới 50 điểm).

Ảnh minh họa 2

Tiền quyết định rất lớn đến sức khỏe tinh thần

Tình hình tài chính có liên quan rất rõ tới sức khỏe tinh thần. Nhóm “rất khó khăn” có tới 19,2% ở mức thấp tuyệt đối và 43,6% ở mức rất thấp. Cộng lại, hơn 62% của nhóm này nằm ở vùng đáng lo nhất.

Nhóm “khó khăn” cũng không khá hơn nhiều. Trong số 249 người, tỷ lệ ở các mức thấp vẫn chiếm phần lớn. Càng có áp lực tiền bạc, nguy cơ tinh thần đi xuống càng cao.

Nhưng báo cáo này cũng cho thấy một điều quan trọng khác: tiền không giải thích hết mọi thứ. Vẫn có những người ở mức “tạm đủ” hoặc thậm chí chưa thật dư dả, nhưng điểm số tinh thần vẫn tốt. Nghĩa là tài chính là một áp lực lớn, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định cách con người cảm thấy về cuộc sống.

Tình hình Tài chính & Sức khỏe tinh thần

Tình hình tài chính Thấp
Tuyệt đối		 Rất thấp Thấp Bình thường Cao Cao
Tuyệt đối
Rất khó khăn19.2%43.6%21.8%11.5%3.8%0.0%
Khó khăn2.8%22.1%34.9%31.3%7.6%1.2%
Tạm đủ0.9%11.0%23.5%44.7%17.9%2.0%
Thoải mái0.5%5.7%14.8%47.4%27.1%4.6%
Rất thoải mái0.0%1.1%5.7%40.9%37.5%14.8%

Ghi chú tổng điểm (chi tiết hóa từ điểm cơ sở của WHO): Thấp tuyệt đối (0 điểm), Rất thấp (1-28 điểm); Thấp (29-50 điểm); Bình thường (51-75 điểm); Cao (76-99 điểm); Cao tuyệt đối (100 điểm).

Hai yếu tố miễn phí

Nếu phải chỉ ra hai yếu tố nổi bật nhất trong báo cáo này, đó là giấc ngủ và hỗ trợ xã hội. Đây đều là những thứ không đòi hỏi phải giàu mới có.

Ở nhóm ngủ “rất kém”, 29% chạm mức 0% và tổng cộng 64,5% nằm ở vùng thấp hoặc rất thấp. Nhóm ngủ “kém” cũng có gần 7/10 người ở vùng rủi ro. Trong khi đó, nhóm ngủ “tốt” có tỷ lệ bình thường và cao vượt trội.

Với hỗ trợ xã hội, bức tranh còn rõ hơn. Trong nhóm “không có ai để chia sẻ”, 6,7% ở mức thấp tuyệt đối, 29,7% ở mức rất thấp và 27,6% ở mức thấp. Tính gộp lại, 64% của nhóm này nằm ở mức thấp đến rất thấp. Ngược lại, nhóm “có mạng lưới hỗ trợ tốt” có gần 82% ở mức bình thường trở lên.

Nói cách khác, một giấc ngủ tốt và vài người có thể tin cậy đôi khi tạo ra khác biệt lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài của một cuộc sống “có vẻ ổn”.

Giấc ngủ & Sức khỏe tinh thần

Chất lượng giấc ngủ Thấp
Tuyệt đối		 Rất thấp Thấp Bình thường Cao Cao
Tuyệt đối
Rất kém29.0%35.5%22.6%11.3%1.6%0.0%
Kém2.4%31.2%35.6%27.4%3.4%0.0%
Trung bình0.9%12.8%27.9%45.2%11.8%1.4%
Tốt0.5%3.6%12.0%47.5%32.2%4.2%
Rất tốt0.0%3.0%6.1%38.4%39.0%13.4%

Ghi chú tổng điểm (chi tiết hóa từ điểm cơ sở của WHO): Thấp tuyệt đối (0 điểm), Rất thấp (1-28 điểm); Thấp (29-50 điểm); Bình thường (51-75 điểm); Cao (76-99 điểm); Cao tuyệt đối (100 điểm).

Hỗ trợ Xã hội & Sức khỏe tinh thần

Mức độ hỗ trợ xã hội Thấp
Tuyệt đối		 Rất thấp Thấp Bình thường Cao Cao
Tuyệt đối
Không ai chia sẻ6.7%29.7%27.6%23.8%8.7%3.5%
Ít hỗ trợ1.3%16.0%30.8%40.0%11.0%0.8%
Một vài người0.7%6.9%20.2%49.0%20.9%2.4%
Mạng lưới tốt0.0%3.2%7.1%44.9%37.4%7.3%

Ghi chú tổng điểm (chi tiết hóa từ điểm cơ sở của WHO): Thấp tuyệt đối (0 điểm), Rất thấp (1-28 điểm); Thấp (29-50 điểm); Bình thường (51-75 điểm); Cao (76-99 điểm); Cao tuyệt đối (100 điểm).

Ảnh minh họa 3

Tuổi và gánh nặng cuộc sống

Nhóm 35-44 tuổi và 45-54 tuổi là hai lát cắt lớn nhất của mẫu khảo sát. Đây cũng là giai đoạn con người thường chịu nhiều áp lực cùng lúc: công việc, tài chính, con cái, cha mẹ, và sức khỏe của chính mình.

Dữ liệu cho thấy nhóm 25-44 tuổi có tỷ lệ ở các mức thấp cao hơn các nhóm lớn tuổi. Trong khi đó, nhóm từ 55 tuổi trở lên lại có bức tranh tốt hơn, với tỷ lệ ở mức cao đáng kể. Điều này gợi ra một quy luật quen thuộc: khi người ta đi qua giai đoạn áp lực nặng nhất của đời sống, tinh thần có thể ổn định lại nếu vẫn còn đủ sức khỏe và kết nối xã hội.

Nhóm dưới 18 tuổi và 18-24 tuổi cũng không hẳn nhẹ nhàng hơn như nhiều người tưởng. Họ có tỷ lệ thấp đáng kể, cho thấy tuổi trẻ không đồng nghĩa với miễn nhiễm áp lực tinh thần.

Độ tuổi & Sức khỏe tinh thần

Nhóm tuổi Thấp
Tuyệt đối		 Rất thấp Thấp Bình thường Cao Cao
Tuyệt đối
Dưới 187.1%10.7%35.7%32.1%10.7%3.6%
18-243.3%8.2%37.7%39.3%9.8%1.6%
25-341.2%16.7%30.6%42.2%8.1%1.2%
35-441.9%13.4%26.0%44.8%12.2%1.6%
45-540.9%10.9%20.6%44.1%20.8%2.7%
Từ 550.8%6.3%11.9%42.2%33.3%5.5%

Ghi chú tổng điểm (chi tiết hóa từ điểm cơ sở của WHO): Thấp tuyệt đối (0 điểm), Rất thấp (1-28 điểm); Thấp (29-50 điểm); Bình thường (51-75 điểm); Cao (76-99 điểm); Cao tuyệt đối (100 điểm).

"CHÂN DUNG" NHỮNG NGƯỜI CỰC THẤP VÀ CỰC CAO

Trong 45 người chạm mức 0%, phần lớn là nam, ở độ tuổi 35-44, đã kết hôn, làm trong doanh nghiệp hoặc cơ quan, sống ở tỉnh thành khác, và đặc biệt là có cảm giác không có ai để chia sẻ. Nhiều người trong số họ cũng báo cáo giấc ngủ rất kém.

Nhóm đạt 100% lại có cấu trúc khác: vẫn là nam giới chiếm đa số, nhưng họ lớn tuổi hơn, chủ yếu từ 55 trở lên, ngủ tốt hơn và có ít nhất vài người để hỗ trợ. Tài chính của họ không nhất thiết phải quá dư dả. Nhiều người vẫn ở mức “tạm đủ”.

Chi tiết này rất đáng chú ý. Nó cho thấy đỉnh của sức khỏe tinh thần không nhất thiết được tạo ra bởi tiền bạc hay chức danh. Nó thường đến từ sự ổn định lâu dài hơn: đủ tuổi, đủ kinh nghiệm, đủ giấc ngủ, và đủ người xung quanh.

Nhóm chạm đáy (0%)

  • Tuổi: Chịu áp lực trung niên (35-44)
  • Việc làm: DN/Cơ quan
  • Mức hỗ trợ XH: Không có ai để chia sẻ
  • Giấc ngủ: Rất kém

Nhóm chạm đỉnh (100%)

  • Tuổi: Ổn định dài lâu (Từ 55+)
  • Tài chính: Không quá dư dả ("Tạm đủ")
  • Mức hỗ trợ XH: Ít nhất vài người tin cậy
  • Giấc ngủ: Tốt

Khảo sát được thực hiện trực tuyến, phát hành trên một số website và fanpage, nên người tham gia là nhóm tự nguyện, tự chọn vào làm. Vì thế, dữ liệu này không thể dùng để nói thay cho toàn bộ người Việt Nam hay mọi tầng lớp xã hội.

Dù vậy, nó vẫn có giá trị như một tín hiệu sớm. Nó cho thấy nơi nào đang có nhiều người chông chênh hơn, và yếu tố nào đang kéo họ xuống rõ nhất. Với báo chí dữ liệu, đó là điểm đáng để nhìn kỹ: không chỉ ai hạnh phúc hơn, mà ai đang mệt hơn, và vì sao.