PHÍA SAU NHỮNGNHÀ MÁY THÉP TỶ USD

Câu chuyện giữa Danieli và Hòa Phát bắt đầu từ khoảng năm 2000, thời điểm Hòa Phát đang chuyển từ kinh doanh thương mại sang sản xuất thép.

Ông Trần Đình Long từng kể về quyết định mua dây chuyền cán thép của Danieli vào năm 2001. Khi đó, nhiều nhà sản xuất trong nước còn sử dụng thiết bị có nguồn gốc từ Đài Loan hoặc Trung Quốc, trong khi Hòa Phát lựa chọn công nghệ của Italy. Dây chuyền có giá trị lên tới 8 triệu euro, vượt khả năng tài chính của Hòa Phát tại thời điểm ấy.

Để thực hiện thương vụ, doanh nghiệp phải tìm kiếm ngân hàng chấp nhận mở thư tín dụng nhập khẩu thiết bị. Tỷ lệ sử dụng vốn vay cho dự án lên tới 90%. Theo chia sẻ của ông Long, thời gian thu hồi vốn ban đầu được tính toán khá dài, nhưng nhu cầu thép tăng nhanh đã giúp dự án hoàn vốn sớm hơn dự kiến.

Nhìn lại quyết định này, ông Long nhấn mạnh rằng muốn cạnh tranh tốt thì máy móc phải tốt. Việc lựa chọn thiết bị hiện đại dù chi phí ban đầu cao là một trong những quyết định khó khăn của Hòa Phát khi mới gia nhập ngành thép.

Hơn hai thập kỷ sau, mối quan hệ giữa hai tập đoàn đã mở rộng qua nhiều dự án.

Năm 2016, Hòa Phát ký hợp đồng với Danieli để thiết kế và cung cấp dây chuyền cho nhà máy sản xuất thép cán nguội, tôn mạ tại Hưng Yên. Năm 2017, hai bên tiếp tục ký hợp đồng cung cấp tổ hợp đúc phôi tấm mỏng và cán nóng thép dải tại Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất.

Đây là một trong những hạng mục quan trọng giúp Hòa Phát tiến vào lĩnh vực thép cuộn cán nóng, loại nguyên liệu sử dụng để sản xuất ống thép, tôn mạ, sản phẩm cơ khí và nhiều mặt hàng công nghiệp khác.

Mối quan hệ hợp tác này còn ghi dấu bằng một sự kiện đặc biệt trong giai đoạn đại dịch Covid-19. Ngày 24/5/2020, một chuyên cơ Lineage 1000 mang số hiệu 9H-NYC hạ cánh xuống sân bay quốc tế Đà Nẵng sau hành trình từ Croatia. Trên máy bay là 15 chuyên gia cao cấp của Danieli, mang quốc tịch Italy, Croatia, Serbia và Slovenia.

Thời điểm ấy, Việt Nam đang áp dụng các biện pháp kiểm soát nhập cảnh nghiêm ngặt để phòng chống dịch. Hòa Phát đã tổ chức chuyến bay riêng đưa các chuyên gia đến Dung Quất nhằm hoàn thiện những công đoạn cuối cùng của dây chuyền thép cuộn cán nóng. Chi phí thuê chuyên cơ hơn 200.000 USD, theo thông tin do chính Hòa Phát công bố.

Đến đầu năm 2026, Danieli tiếp tục thông báo nhận đơn hàng cung cấp một nhà máy cán thép thanh và máy đúc liên tục bốn dòng cho Hòa Phát tại Tây Ninh, công suất 700.000 tấn/năm. Trong thông cáo ngày 5/1/2026, Danieli cho biết, đây là dây chuyền cán thép dài thứ 9 mà hãng cung cấp cho Hòa Phát, đồng thời là dây chuyền thứ 24 của Danieli tại Việt Nam trong nhóm thiết bị này.

Danieli bắt đầu hoạt động tại Việt Nam từ năm 2000. Công ty cho biết đã được trao hơn 30 dự án lớn tại Việt Nam trong một thập kỷ, từ các dây chuyền cán nóng, cán nguội đến những tổ hợp thiết bị sản xuất thép dài và thép dẹt, cho các doanh nghiệp thép trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Một khách hàng lâu năm là Tôn Đông Á. Tháng 7/2025, Danieli thông báo nhận đơn hàng cung cấp dây chuyền cán nguội công suất 400.000 tấn/năm cho tổ hợp mới của Tôn Đông Á tại Phú Mỹ. Theo Danieli, đây là dây chuyền cán nguội thứ ba hãng cung cấp cho Tôn Đông Á.

Tháng 8/2025, Danieli công bố nhà máy cán thép mới của Thép Việt – Ý, doanh nghiệp thuộc tập đoàn Kyoei Steel của Nhật Bản, đã đi vào vận hành tại Hải Phòng. Dây chuyền có công suất 500.000 tấn/năm, sản xuất thép thanh xây dựng với các yêu cầu về cơ tính và độ chính xác kích thước.

Trước đó, Danieli đã tham gia cung cấp hệ thống luyện thép, cán thép cho POSCO Yamato Vina, trong đó có nhà máy luyện thép bằng lò điện hồ quang công suất 1,2 triệu tấn/năm, vận hành từ năm 2015.

Tại VAS Nghi Sơn, Danieli cung cấp nhiều hạng mục đúc phôi, cán thép và thiết bị xử lý nước. Với Pomina, doanh nghiệp Italy từng thực hiện hợp đồng nâng cấp hệ thống điện và tự động hóa tại nhà máy Pomina 2, hoàn thành năm 2019.

Các dự án khác còn xuất hiện tại Tôn Hòa Phát, Hoa Sen Nhơn Hội và một số doanh nghiệp luyện thép sử dụng công nghệ lò điện.

Nói chung, Danieli có thể cung cấp thiết bị cho nhiều công đoạn của quá trình sản xuất thép, từ xử lý nguyên liệu, luyện và đúc phôi đến cán thành phẩm, mạ kim loại, tự động hóa và xử lý môi trường. Vì thế, một doanh nghiệp có thể ký nhiều hợp đồng với Danieli trong các giai đoạn phát triển khác nhau.

Danieli được thành lập tại Italy năm 1914 và phát triển thành một trong những tập đoàn lớn trên thế giới về thiết kế, chế tạo thiết bị luyện kim, đã tham gia hơn 1.000 dự án dây chuyền luyện, đúc và cán thép trên toàn cầu. Hãng từng cung cấp công nghệ cho những nhà sản xuất thép tại châu Âu, Mỹ và nhiều thị trường công nghiệp lớn.

Trong báo cáo công bố tháng 9/2026, ngân hàng đầu tư Jefferies của Mỹ xếp Danieli vào nhóm 3 doanh nghiệp trên toàn cầu có khả năng cung cấp giải pháp sản xuất thép tích hợp, từ công nghệ luyện, đúc đến cán thép và hệ thống điều khiển tự động.

Khả năng cung cấp đồng bộ nhiều công đoạn là một lợi thế khi các nhà đầu tư triển khai những tổ hợp thép quy mô lớn. Thay vì lựa chọn riêng lẻ từng hệ thống, doanh nghiệp có thể thuê một nhà cung cấp đảm nhận phần lớn dây chuyền công nghệ.

Bên cạnh đó, Danieli đang hưởng lợi từ xu hướng chuyển đổi công nghệ sản xuất thép. Theo báo cáo tháng 4/2026 của Websim Intermonte, khoảng 60% giá trị đơn hàng của tập đoàn khi đó liên quan đến các dự án thép xanh và giảm phát thải. Những hệ thống phức tạp như lò điện hồ quang hay thiết bị sản xuất sắt hoàn nguyên trực tiếp cũng được đánh giá có khả năng mang lại biên lợi nhuận tốt hơn.

Dù vậy, Danieli không phải nhà cung cấp công nghệ duy nhất được các đại gia thép Việt Nam lựa chọn. Cả Hòa Phát, VinMetal và Xuân Thiện đều có quan hệ với Primetals Technologies, đối thủ của Danieli, ở những hạng mục khác.

Ví dụ, tháng 4/2025, Hòa Phát ký hợp đồng với Primetals Technologies về dây chuyền đúc và cán thép chất lượng cao công suất 500.000 tấn/năm. VinMetal cũng ký biên bản ghi nhớ với Primetals Technologies vào tháng 5/2026. Tại Xuân Thiện, Primetals đã được chọn từ tháng 12/2025 cho hai dây chuyền thép dẹt gồm thép tấm dày và thép cuộn cán nóng.

Ngay tại Hòa Phát, tháng 5/2025, tập đoàn đã ký hợp đồng với SMS Group của Đức để cung cấp dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình công suất 700.000 tấn/năm cho nhà máy tại Dung Quất.

Việc Danieli liên tiếp ký hợp đồng với các tập đoàn lớn của Việt Nam cũng không có nghĩa những nhà cung cấp công nghệ luyện thép Trung Quốc đang lép vế. Trên thực tế, MCC và các đơn vị thành viên đã tham gia sâu vào những khu liên hợp như Formosa Hà Tĩnh và Hòa Phát Dung Quất. Riêng tại Dung Quất, Hòa Phát sử dụng dịch vụ thiết kế, xây dựng và thiết bị từ các doanh nghiệp Trung Quốc.

Sự phân công này phản ánh đặc điểm của một thị trường mà nhà đầu tư có thể lựa chọn công nghệ từ nhiều quốc gia cho từng công đoạn sản xuất. Danieli có thế mạnh ở những giải pháp chuyên biệt đã được thương mại hóa, trong khi các tập đoàn Trung Quốc sở hữu năng lực tổng thầu, chế tạo và triển khai dự án với quy mô rất lớn. Ngay tại Trung Quốc, nơi sở hữu những tập đoàn công nghệ luyện kim lớn như MCC và CISDI, Danieli vẫn giành được những hợp đồng quan trọng.

Một nghịch lý xuất hiện trên thị trường chứng khoán Italy vào năm 2025. Trong khi sản lượng thép thế giới giảm xuống còn 1,8 tỷ tấn, thấp hơn gần 6% so với năm 2021, cổ phiếu Danieli lại tăng gần 110%, từ 24,15 euro lên 50,60 euro.

Sự trái chiều này phần nào phản ánh khác biệt giữa ngành sản xuất thép và ngành cung cấp công nghệ luyện thép. Lợi nhuận của các nhà máy chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá bán sản phẩm, doanh thu của Danieli phụ thuộc nhiều hơn vào quyết định đầu tư thiết bị, xây dựng nhà máy và hiện đại hóa dây chuyền. Những quyết định đó thường được chuẩn bị trước nhiều năm, sử dụng nguồn lực tài chính tích lũy từ các chu kỳ kinh doanh trước.

Trong báo cáo năm tài chính 2025–2026, Danieli cho biết nhiều khách hàng tiếp tục đầu tư nhằm giảm phát thải, cải thiện chất lượng và tăng khả năng cạnh tranh, ngay cả khi điều kiện kinh doanh của ngành chưa thuận lợi. Sự dịch chuyển sang công nghệ luyện thép tiết kiệm năng lượng và phát thải thấp đang tạo thêm động lực đầu tư ngoài nhu cầu mở rộng sản lượng thông thường.

Thực tế, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ghi nhận công suất luyện thép toàn cầu vẫn tăng lên mức kỷ lục 2,445 tỷ tấn trong năm 2025, bất chấp nhu cầu suy yếu. Công suất dư thừa đã đạt 640 triệu tấn. Trong bối cảnh đó, các nhà cung cấp công nghệ như Danieli vừa có cơ hội từ những dự án mới, vừa đối mặt rủi ro khi khách hàng trì hoãn đầu tư hoặc chịu sức ép tài chính.

Thị trường chứng khoán đã phản ánh cả hai mặt của câu chuyện. Sau khi đạt đỉnh 77,50 euro vào ngày 15/6/2026, cổ phiếu Danieli giảm còn 51,10 euro trong phiên 30/10, tương đương mức điều chỉnh khoảng 34%. Điều này xảy ra bất chấp tập đoàn sở hữu lượng đơn hàng chưa thực hiện trị giá hơn 6 tỷ euro.

Niên độ tài chính kết thúc ngày 30/6/2026, Danieli ghi nhận 3,83 tỷ euro doanh thu, giảm 9% so với niên độ trước. Lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao đạt 438,9 triệu euro, gần như đi ngang. Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh giảm 27%, còn 220,8 triệu euro.

Mảng thiết kế, chế tạo và cung cấp nhà máy luyện kim chiếm khoảng 72,4% doanh thu hợp nhất, cùng 367,6 triệu euro lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao. Hoạt động tự sản xuất thép vẫn lỗ ròng 7,5 triệu euro trong niên độ 2025/26, dù mức lỗ đã thu hẹp.

Các tập đoàn Việt Nam đang bước vào cuộc đua mở rộng quy mô và nâng cấp năng lực sản xuất, nơi công nghệ ngày càng có vai trò quyết định đối với chi phí, chất lượng và sức cạnh tranh. Việc Danieli liên tục xuất hiện phía sau những nhà máy thép tỷ USD tại Việt Nam cho thấy một thực tế: Nếu ngành sản xuất thép có hàng trăm doanh nghiệp cạnh tranh, thì thị trường cung cấp công nghệ luyện thép tích hợp là sân chơi của một nhóm ít nhà cung cấp đủ năng lực tham gia.