Miền Tây có những mùa mà nước hiện diện khắp nơi nhưng nước để uống, để tắm, để dùng lại trở thành thứ xa xỉ. Ở một số nơi, nước mặn đến mức người dân phải tắm bằng nước nhiễm mặn rồi mới tráng lại bằng nước ngọt, có gia đình phải bỏ hơn một triệu đồng mỗi tháng chỉ để mua nước sinh hoạt. Trong nghịch lý ấy, DNP Water chọn một lối đi chưa ai từng làm và tất nhiên: rất khó.
“Ở tỉnh anh bây giờ, liếm chỗ nào cũng thấy mặn!” là chia sẻ mà một lãnh đạo cấp cao của tỉnh Bến Tre khi ông Lều Mạnh Huy, Tổng giám đốc DNP Water có chuyến công tác và khảo sát tại địa phương này vào mùa hạn mặn 2019-2020. Khi ấy, cốc nước chè mời khách của vị lãnh đạo địa phương có vị mặn chát...
01
01 / 03
Những can nước trên đường về cù lao.
Vào đợt hạn mặn 2019-2020, nước tại Bến Tre từng bị xâm nhập mặn nghiêm trọng, độ mặn có thời điểm được đo cao gấp 25 lần tiêu chuẩn cho phép. “Liếm chỗ nào cũng thấy mặn” – cách vị lãnh đạo địa phương khi ấy nói vui – lại phản ánh một thực tế không vui chút nào.
Ở miền Tây, bài toán nước chưa bao giờ đơn giản là “có hay không có nước”. Nước ở đây nhiều đến mức những con sông, kênh rạch len lỏi qua từng vùng đất. Nhưng khi hạn mặn kéo đến, ranh giới giữa “có nước” và “có nước để dùng” bỗng trở thành một khoảng cách rất lớn. Vấn đề trở nên rất trầm trọng khi biến đổi khí hậu khiến tình trạng xâm nhập mặn trên các sông chính ở Bến Tre đang ở mức tương đương đợt hạn mặn lịch sử 2015-2016.
Hàng chục ngàn hecta đất nông nghiệp khát nước nghiêm trọng. Bức tranh chung của cả vùng ven biển: Cù lao Tân Phú Đông (Tiền Giang) kiệt quệ nước ngọt. Hơn 10 ngàn hộ gia đình sống trên cù lao phải mua nước với giá cắt cổ. Tại Sóc Trăng, hàng ngàn hộ dân rớt nước mắt chờ từng giọt nước cứu trợ. Nước ngọt trở thành hàng hóa khan hiếm, chi phí đầu vào đẩy giá bán nước lên 30.000 - 35.000 đồng/m3 (giá ở Hà Nội và TP.HCM từ 6.700-8.5000 đồng/m3).
Khi nguồn nước sinh hoạt trở nên khan hiếm, người dân phải học cách sử dụng từng giọt nước ngọt như một thứ tài sản quý giá. Nước cho ăn uống phải mua riêng, có những gia đình mỗi tháng phải chi hơn một triệu đồng để đổi những bình nước 20 lít phục vụ nhu cầu của mình.
Còn nước sinh hoạt, dù không thể dùng thoải mái, vẫn phải tiếp tục sử dụng.
Tại đây, nước mặn khiến da của người dân dính rít sau khi tắm và phải lấy thêm nước ngọt để tráng lại. Với rất nhiều gia đình, họ không dám để phần nước tắm tráng ấy chảy đi mất, mà phải hứng lại để dành rửa chậu, giặt giũ và những việc khác.
Và nghịch lý khó tin ở nơi khác lại rất bình thường ở đây: Giữa một vùng đất mà nước hiện diện ở khắp nơi, thứ người dân rất thiếu cũng lại là... nước.
Đối với các nhà máy nước, họ cũng không thiếu nước nhưng chủ yếu là có... nước mặn, thiếu nghiêm trọng nguồn nước không bị xâm nhập mặn để sản xuất nước sinh hoạt cho người dân.
Giải pháp cho bài toán “nước ngọt miền Tây” đã từng được nêu trong Quy hoạch quốc gia ban hành năm 2017 với việc xây dựng các nhà máy nước thượng nguồn (có nguồn nước thô không bị xâm mặn) rồi cung cấp cho các địa phương.
Tuy nhiên, giải pháp này hiện không khả thi vì chi phí dự tính cho việc xây dựng nhà máy, vận hành và kéo nước sinh hoạt đến tận nơi sẽ có giá thành 30.000-35.000 đồng/m3. Đây là chưa kể đến việc nếu dẫn nước sinh hoạt từ thượng nguồn về địa phương thì các nhà máy nước tại đây cũng phải đóng cửa...
Chính từ nghịch lý ấy, DNP Water bắt đầu tìm một hướng đi khác. Ông Lều Mạnh Huy – Tổng giám đốc DNP Water (công ty tư nhân ngành nước lớn nhất Việt Nam) cho biết: “Thay vì đầu tư những nhà máy nước lớn ở thượng nguồn rồi kéo nước sạch đi hàng trăm km, chúng tôi đặt ra một bài toán mới: dẫn nước thô từ thượng nguồn về bán cho các nhà máy nước địa phương”.
Theo ông Huy, cách làm này tận dụng hạ tầng sẵn có, giúp các nhà máy nước ở địa phương tiếp tục vận hành, đồng thời giảm áp lực chi phí đầu tư và vận chuyển nước sạch đường dài. Với sáng kiến này, DNP Water trở thành doanh nghiệp nước đầu tiên thực hiện công trình cấp nước thô liên vùng tại Việt Nam.
02
HÀNH TRÌNH CỦA MỘT DỰ ÁN
2020→
ĐỀ XUẤT DỰ ÁN
Tháng 3/2020, DNP Water bắt đầu đề xuất dự án cấp nước thô liên vùng.
Tháng 3/2020, khi DNP Water bắt đầu đề xuất dự án cấp nước thô liên vùng - đúng thời điểm hạn mặn cao điểm, bước đi đầu tiên khá thuận lợi. Chỉ từ tháng 3 đến tháng 8/2020, ba địa phương liên quan đã đạt được sự thống nhất và thông qua các nghị quyết cần thiết. Thủ tướng sau đó giao Bộ Xây dựng chủ trì điều chỉnh quy hoạch cấp nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đến tháng 3/2021, việc điều chỉnh quy hoạch đã hoàn tất.
Tưởng như con đường đã rộng mở, nhưng đó mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình dài hơn rất nhiều.
Một dự án chưa có tiền lệ đồng nghĩa với việc nhiều thủ tục cũng chưa có cách giải quyết sẵn: có những vấn đề phải xin ý kiến nhiều bộ, ngành; có những văn bản phải chờ đợi hàng tháng trời. Ngay cả khi quy hoạch đã được điều chỉnh, DNP Water vẫn mất thêm 2 năm 3 tháng mới có được chủ trương đầu tư.
Chưa hết, dịch COVID-19 làm gián đoạn quá trình triển khai. Những thay đổi nhân sự lãnh đạo tại các địa phương sau năm 2021 khiến đội ngũ dự án phải nhiều lần bắt đầu lại công việc giải thích, thuyết phục và tìm kiếm sự đồng thuận.
Ông Huy nhớ lại, có những thời điểm các cơ quan quản lý đều muốn hỗ trợ, nhưng chính họ cũng lúng túng bởi chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý những vấn đề phát sinh. Dự án vì thế phải lần lượt tìm lời giải cho từng vướng mắc.
Trong ký ức của ông Huy, có một cuộc trò chuyện mà đến nay ông vẫn không thể quên. Trong một lần làm việc tại Bến Tre, vị Giám đốc Sở Xây dựng khi ấy nhìn những người theo đuổi dự án “còm cõi suốt nhiều năm” và chia sẻ ông rất thương họ.... rồi động viên: “Cố gắng lên Huy. Cố gắng đưa nước về Bến Tre cho bà con!”.
Một lời động viên giản dị, nhưng có lẽ đã nói lên điều mà những người theo đuổi dự án hiểu rõ hơn ai hết: phía sau những bộ hồ sơ, những cuộc họp và những tháng ngày chờ đợi là nhu cầu rất thật của hàng triệu người dân.
Điều đáng nói là DNP Water hoàn toàn có những lựa chọn đầu tư dễ dàng hơn.
Theo ông Lê Minh Châu, Giám đốc Nước Sài Gòn – Đan Kia (một công ty con của DNP Water), trong ngành nước, những nhà máy có công suất lớn, đặt tại các đô thị đông dân cư thường có lợi thế rõ rệt về hiệu quả kinh doanh. Ngược lại, những địa bàn dân cư thưa thớt như miền Tây, nhu cầu sử dụng phân tán có thể khiến thời gian thu hồi vốn kéo dài, thậm chí dự án không có lãi.
Một doanh nghiệp như DNP Water có thể lựa chọn tập trung nguồn lực vào những nơi có thị trường thuận lợi hơn. Nhưng người định hướng tầm nhìn và chiến lược phát triển cho DNP Water (ông Vũ Đình Độ, Chủ tịch Tasco – ông chủ của DNP Water) lại có một cách nhìn khác.
Ông Châu cho biết, với ông Độ, đầu tư vào ngành nước có phần giống như làm một công việc thiện nguyện. DNP Water không đặt vấn đề lợi nhuận lên trước tiên, đặc biệt với những dự án mang ý nghĩa an sinh lớn. “Đó là mục tiêu về xã hội, nó lớn hơn mục tiêu về lợi nhuận”, ông Châu chia sẻ khi lý giải tâm huyết của ông Vũ Đình Độ khi kiên trì theo đuổi dự án cấp nước liên vùng.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa doanh nghiệp làm dự án mà không cần tính toán hiệu quả kinh tế. Nhưng thay vì chỉ lựa chọn những khoản đầu tư có thể thu hồi vốn nhanh, ông Độ chấp nhận theo đuổi những công trình mà giá trị lớn nhất có thể chỉ được nhìn thấy sau nhiều năm, khi một hệ thống hạ tầng bắt đầu phát huy tác dụng đối với cả vùng.
Ngày 24/10/2025, khi công trình chính thức khởi công, đó không chỉ là dấu mốc của một dự án hạ tầng. Với những người đã theo đuổi nó từ mùa hạn mặn 2020, đó còn là kết quả của hơn 5 năm không bỏ cuộc.
Và với ông Vũ Đình Độ, có lẽ đây cũng là một cách trả lời cho câu hỏi vì sao doanh nghiệp nên dấn thân vào những bài toán khó: bởi có những công trình, nếu chỉ nhìn vào lợi nhuận trước mắt, sẽ rất khó có người bắt đầu.
03
CHƯA ĐẾN30GIÂY
NHỮNG NGƯỜI LÀM NƯỚC
MỘT LỰA CHỌN.
Cuối năm 2015, khi gặp ông Vũ Đình Độ (khi ấy là Chủ tịch HĐQT Nhựa Đồng Nai), ông Lều Mạnh Huy đang làm việc tại một công ty nước của Singapore ở TP.HCM. Thế nhưng, chỉ chưa đến 30 giây sau khi nghe ông Vũ Đình Độ chia sẻ về tầm nhìn cũng như khát vọng với những dự án nước quy mô lớn mà Nhựa Đồng Nai muốn thực hiện, ông Huy quyết định nghỉ việc để sang làm với ông Độ.
Khi ấy, DNP Water chưa hình thành mà chỉ là Nhựa Đồng Nai của ông Vũ Đình Độ đang tìm đường vào các dự án ngành nước. Và điều thuyết phục ông Huy không chỉ là cơ hội nghề nghiệp, mà còn là cách nhìn về ngành nước của ông Độ: đây không đơn thuần là chuyện xây dựng nhà máy, bán nước hay tính toán hiệu quả đầu tư, mà là giải quyết một nhu cầu thiết yếu của đời sống của hàng triệu người.
Một quyết định tưởng như chóng vánh, nhưng phía sau là sự đồng điệu về cách nhìn một ngành nghề: muốn làm điều có ý nghĩa, phải chấp nhận đi đường dài. Ngành nước đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài và sự kiên trì, bền bỉ. Nhưng đổi lại, những gì được xây dựng hôm nay có thể phục vụ cộng đồng trong nhiều thập kỷ. Với ông Độ, nước không chỉ là một ngành kinh doanh; đó còn là hạ tầng nền tảng để một vùng đất phát triển.
Từ cuộc gặp ấy đến nay, ông Huy vẫn gắn bó với DNP Water và giờ đã trở thành Tổng giám đốc, với tổng cộng hơn 20 năm gắn bó với ngành nước. Và dự án cấp nước thô liên vùng miền Tây có lẽ là một trong những phép thử lớn nhất đối với lựa chọn của ông từ ngày đó.
Tại DNP Water, một “chiến binh” khác cũng có thâm niên hơn 20 năm trong ngành nước là ông Lê Minh Châu, Giám đốc Nước Sài Gòn Đan Kia. Ông Châu là em trai ông Lê Quốc Bình, Tổng giám đốc CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Tp.HCM (CII) – người đầu tiên rủ rê ông Độ đầu tư vào ngành nước.
Với ông Châu, dự án cấp nước thô miền Tây có lẽ là một mối duyên tiếp nối. Nhiều năm trước, ông đã từng tham gia đưa nước sạch về vùng đất này, và nay lại đứng trước một hành trình lớn hơn để giải bài toán nguồn nước cho cả khu vực.
Từ năm 2007 đến 2011, ông Châu tham gia dự án BOO Nước Đồng Tâm tại Tiền Giang, đồng thời từng làm việc tại dự án BOO Thủ Đức. Trong đó, ký ức về những ngày giám sát thi công tuyến ống ở Gò Công Tây vẫn khiến ông rất xúc động khi nhắc lại.
Nhà máy nước Đồng Tâm nhìn từ trên cao.Một góc công trình trong khuôn viên nhà máy.
“
Ông Lê Minh Châu, Giám đốc Nước Sài Gòn Đan Kia
Công trường khi ấy ngổn ngang, bùn đất và máy móc. Tuyến ống đường kính tới 800 mm được triển khai giữa một vùng đất mà nước ngọt luôn là nỗi lo mỗi khi mùa khô đến. Người dân đi ngang thấy công nhân làm việc liền hỏi: “Làm gì vậy chú?”. Ông Châu trả lời: “Dạ, con kéo nước sạch về vùng này!”.
Câu trả lời giản dị ấy lập tức nhận lại sự hồ hởi mà ông Châu không thể quên. Người dân mang nước dừa, trái cây ra mời đội thi công; có người còn mời cả nhóm vào nhà ăn cơm miễn phí. Với họ, đó không chỉ là một công trường đang xây dựng. Đó là dấu hiệu cho thấy một nguồn nước sạch có thể sớm đến gần hơn với gia đình mình.
Ông Châu chia sẻ lại cảm giác khi ấy: “Tôi phê lắm! Mà bà con ở đó còn phê hơn dù đường ống mới thi công...”. Tuyến ống dài 45 km không chỉ là một hạng mục kỹ thuật lớn vào thời điểm đó; nó còn mang theo kỳ vọng của những cộng đồng đã quá quen với cảnh thiếu nước vào mùa khô.
Trải nghiệm ấy giúp lý giải vì sao ông Châu nhìn dự án cấp nước thô liên vùng hiện nay bằng một góc nhìn khác với bài toán đầu tư thông thường. Ông đã chứng kiến tận mắt cảm xúc của người dân khi nước sạch được đưa về, hiểu rằng giá trị của một tuyến ống đôi khi vượt xa những con số trong báo cáo tài chính.
Bởi vậy, dự án cấp nước thô liên vùng miền Tây không chỉ là một dự án lớn của DNP Water. Nó còn gợi lại những điều ông Huy lựa chọn chỉ chưa đầy 30 giây sau cuộc gặp với ông Độ, và những gì ông Châu đã cảm nhận trên công trường Gò Công Tây nhiều năm về trước.
Hai hành trình khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điều: phía sau mỗi kilomet đường ống là những gia đình đang chờ nước sạch và niềm vui của họ chính là lý do để những “chiến binh” tại DNP Water tiếp tục đi tới.
04
Ngày 24/10/2025, sau nhiều năm kể từ khi ý tưởng được đặt lên bàn, dự án Đồng Tâm – DNP Sông Tiền chính thức khởi công. Đây là ngày có thể được ghi bằng vài dòng trong lịch sử của một dự án. Nhưng với những người đã theo đuổi nó từ những ngày đầu, đó là ngày một ý tưởng táo bạo cuối cùng cũng chạm xuống mặt đất.
Giai đoạn 1 của dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.820 tỷ đồng, công suất thiết kế 300.000 m³/ngày đêm và khoảng 115 km tuyến ống truyền tải. Hệ thống sẽ đưa nguồn nước thô không nhiễm mặn từ sông Tiền và kênh Nguyễn Tấn Thành tới các nhà máy nước tại Đồng Tháp, Tây Ninh và Vĩnh Long. Đây có thể coi là cột mốc đầu tiên của mô hình cấp nước thô liên vùng tại Việt Nam.
ĐỒNG TÂM – DNP SÔNG TIỀN / GIAI ĐOẠN 1
HƠN1.820TỶ ĐỒNG ĐẦU TƯ
KHOẢNG115KM TRUYỀN TẢI
CÔNG SUẤT THIẾT KẾ300.000M³ / NGÀY ĐÊM
LẤY NƯỚC
Bắt đầu từ nguồn nước thô không nhiễm mặn.
Sơ đồ nguyên lý minh họa. Vị trí và đường nối không thể hiện tuyến địa lý thực tế.
01
Nguồn nước
02
Truyền tải
03
Kết nối
Việc kéo đường ống cấp nước thô dài tới 115 km là một con số kỷ lục Việt Nam, nhưng ý nghĩa quan trọng hơn nằm ở chỗ “liên vùng”. Bởi khi một đường ống chỉ phục vụ một nhà máy, nó giải quyết một bài toán. Còn khi một tuyến ống có thể trở thành hạ tầng để nhiều nhà máy cùng kết nối, nó bắt đầu giải quyết một bài toán khác, lớn hơn nhiều: an ninh nguồn nước của cả một vùng.
Đó chính là tầm nhìn mà ông Lê Minh Châu mô tả khi nói về cách ông Vũ Đình Độ – Chủ tịch HĐQT Tasco, nhìn ngành nước: lấy nước từ nơi có nguồn tốt, đưa đi thật xa, và trên hành trình ấy có thể mở thêm những nhánh kết nối cho từng địa phương, từng nhà máy. Mục tiêu xã hội, trong cách nhìn ấy, lớn hơn bài toán lợi nhuận của riêng một dự án.
Và những gì DNP Water đang làm cũng cho thấy một tham vọng rộng hơn một tuyến ống. Ông Lều Mạnh Huy, Tổng giám đốc DNP Water không muốn câu chuyện nước dừng lại ở nước sạch.
Khi nói về những gì đã nhìn thấy ở các quốc gia có hạ tầng phát triển, ông Huy nói tới một tương lai xa hơn: không chỉ xử lý nước thải, mà phục hồi môi trường, làm sống lại những dòng sông, những con hồ. DNP Water cũng đang bắt đầu bước vào lĩnh vực nước thải với cách nhìn như vậy: từ nước sạch sang nước thải, từ một nhà máy đi tới một hệ thống, từ xử lý đi tới phục hồi.
Và quan trọng hơn, từ một bài toán kinh doanh, DNP Water đi tới một bài toán xã hội dài hơn nhiều vòng đời của một dự án. Có lẽ đó cũng là điều đáng nói nhất về những người đang làm nước ở DNP Water.
Họ không phải những người đi tìm một ngành dễ làm. Đó là ngành có thời gian thu hồi vốn dài, bị điều tiết về giá và đòi hỏi năng lực vận hành rất sâu. Hiệu quả không tự nhiên mà có, nó đến từ việc mở rộng khách hàng, đầu tư hợp lý, giảm thất thoát và tiết kiệm chi phí. Nhưng nếu DNP Water được vận hành bởi những người muốn tìm kiếm lợi nhuận nhanh, có lẽ họ sẽ chẳng đi vào những nơi mà một tuyến ống phải mất nhiều năm mới có thể bắt đầu được đặt xuống.
Ở đây, điều giữ những người làm nước đi tiếp dường như là một thứ khác. Đó là những người có niềm tin rằng hạ tầng thiết yếu phải được nhìn bằng một thước đo dài hơn. Một tuyến ống hôm nay có thể chưa tạo ra tất cả giá trị của nó, nhưng 10 - 20 năm sau, nó có thể trở thành thứ mà cả một vùng đất coi là hiển nhiên: nước vẫn chảy.
Được dẫn dắt bởi tầm nhìn của người không coi nước chỉ là một tài sản để đầu tư, mà là một hạ tầng thiết yếu phải được xây cho nhiều năm sau, những người như ông Huy, ông Châu và đội ngũ phía sau họ có thể tiếp tục theo đuổi những dự án khó, chậm và đòi hỏi rất nhiều sự bền bỉ, kiên cường.
Bởi thành quả đẹp nhất của một công trình nước có lẽ không phải là ngày nó khởi công, cũng không phải ngày nó hoàn thành, mà là một ngày rất bình thường sau đó. Một người mở vòi, nước chảy ra, người ấy không còn phải nghĩ xem nước từ đâu đến, đã đi qua bao nhiêu kilomet đường ống, bao nhiêu năm thủ tục, bao nhiêu cuộc họp. Họ chỉ uống một cốc nước, và thấy nó NGỌT.
Bởi một công trình hạ tầng thực sự thành công là khi nó không còn cần được nhắc đến nữa, mà đã trở thành một phần bình thường của cuộc sống. Và có lẽ, đó cũng là cách những người làm nước để lại dấu ấn lâu nhất: không phải bằng việc người ta nhớ tên họ, mà bằng việc một ngày nào đó, giữa miền Tây từng khát nước, chẳng còn ai phải đi tìm từng giọt nước nữa.
MỘT NGÀY CÓ NƯỚC
Khi ấy, những người làm nước ở DNP Water có thể lặng lẽ bước sang một bài toán khác.