Những “gã khổng lồ” chiếm ¼, thậm chí gần một nửa thu ngân sách tỉnh

Nếu phải tìm một địa phương minh họa rõ nhất cho sức ảnh hưởng của một doanh nghiệp đối với ngân sách và tăng trưởng kinh tế, Quảng Ngãi có lẽ là cái tên được nhắc đến đầu tiên.

Gần hai thập kỷ trước, tỉnh ven biển miền Trung này vẫn chủ yếu được biết đến là một địa phương thuần nông, quy mô công nghiệp còn khiêm tốn. Năm 2007, tổng thu ngân sách trên địa bàn mới đạt khoảng 1.310 tỷ đồng.

Chỉ vài năm sau, bức tranh ấy thay đổi gần như hoàn toàn khi Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam - chính thức vận hành thương mại. Năm 2010, Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) đã đóng góp hơn 14.300 tỷ đồng, tương đương hơn 92% tổng thu ngân sách trên địa bàn tỉnh.

2007 1.310 tỷ đồng

×12

2010 15.500 tỷ đồng

Đến nay, dù cơ cấu kinh tế của tỉnh đã đa dạng hơn, vai trò của BSR vẫn đặc biệt quan trọng. Theo thông tin của UBND tỉnh Quảng Ngãi, 8 tháng đầu năm 2025, doanh nghiệp này đóng góp khoảng 9.589 tỷ đồng, tương đương 44,6% tổng thu ngân sách trên địa bàn.

Không chỉ đóng góp ngân sách, sự hiện diện của BSR cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa vượt xa những con số nộp ngân sách. Quá trình xây dựng và vận hành nhà máy kéo theo sự phát triển đồng bộ của hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, dịch vụ kỹ thuật và các ngành công nghiệp hỗ trợ, từng bước hình thành một không gian công nghiệp mới tại Dung Quất.

Tại Quảng Ngãi, ngoài BSR, một “người khổng lồ” khác cũng đang góp phần định hình diện mạo công nghiệp của tỉnh là Hòa Phát Dung Quất. Năm 2025, Tập đoàn Hòa Phát công bố đã nộp hơn 8.153 tỷ đồng ngân sách trên địa bàn, tương đương khoảng 23% tổng thu NSNN trên địa bàn của tỉnh. Sáu tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục đạt hơn 4.500 tỷ đồng, chiếm 24% nguồn thu ngân sách địa phương.

Từ Quảng Ngãi, câu chuyện mở rộng ra nhiều địa phương khác

Có những doanh nghiệp đang đóng góp tới gần một nửa ngân sách của cả tỉnh.

CUỘN ĐỂ KHÁM PHÁ

Những “trụ cột” ngân sách địa phương

Những câu chuyện tương tự cũng xuất hiện ở nhiều địa phương khác.

Năm 2025, Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn đóng góp khoảng 23.000 tỷ đồng vào ngân sách, tương đương khoảng 40% tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Trong nhiều năm qua, cùng với Khu kinh tế Nghi Sơn, dự án lọc hóa dầu đã trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Thanh Hóa liên tục duy trì quy mô thu ngân sách thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Tại Huế, Công ty TNHH Bia Carlsberg Việt Nam nhiều năm liền nằm trong nhóm doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất địa phương. Chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã đóng góp khoảng 1.815 tỷ đồng, tương đương 27% tổng thu ngân sách trên địa bàn.

Ở Sơn La, Công ty Thủy điện Sơn La đóng góp khoảng 1.324 tỷ đồng, chiếm khoảng 23% nguồn thu ngân sách của tỉnh. Trong khi đó, tại Đà Nẵng, THACO đóng góp khoảng 17.000 tỷ đồng, tương đương 27% tổng thu ngân sách thành phố. Thậm chí, khi chưa sáp nhập tỉnh thành, THACO từng chiếm tới 2/3 tổng thu ngân sách của tỉnh Quảng Nam cũ.

Riêng tại Khánh Hòa, chỉ trong quý I/2026, hai dự án trọng điểm của Vingroup đã mang về gần 5.500 tỷ đồng tiền sử dụng đất, đóng góp gần 40% tổng thu nội địa của tỉnh trong cùng kỳ.

Dù hoạt động trong những lĩnh vực rất khác nhau - từ lọc hóa dầu, luyện thép, ô tô, đồ uống, thủy điện - các doanh nghiệp này đều đã vượt ra khỏi vai trò của một nhà đầu tư thông thường để trở thành những “đầu tàu” của địa phương, có khả năng tạo ra nguồn lực tài chính đủ lớn để thúc đẩy đầu tư công, mở rộng hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

So sánh số tiền và tỷ trọng đóng góp tại địa phương trong từng kỳ công bố.

Vì sao một vài doanh nghiệp lại có sức nặng lớn đến vậy?

Nhìn vào bản chất của từng khoản thu, có thể thấy các trường hợp trên không đồng nhất về cơ chế đóng góp, dù đều tạo ra hiệu ứng tương tự trên bề mặt: tỷ trọng lớn trong tổng thu ngân sách địa bàn.

Cuộn để đi qua 5 cơ chế tạo nguồn thu

02 MỖI NGÀNH, MỘT CƠ CHẾ THU

01 / 04

Giá trị lớn nhất không nằm ở những nghìn tỷ đồng nộp ngân sách

Không chỉ đóng vai trò là các doanh nghiệp đầu tàu ở nguồn thu ngân sách, điều khiến các địa phương luôn coi trọng những doanh nghiệp như BSR, Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Hòa Phát Dung Quất, THACO hay Carlsberg Việt Nam không chỉ là số thuế đã nộp, mà là khả năng thúc đẩy sự hình thành cả một hệ sinh thái phát triển xung quanh doanh nghiệp.

Đằng sau mỗi dự án quy mô hàng tỷ USD là sự hình thành của một loạt doanh nghiệp cung ứng nguyên vật liệu, dịch vụ kỹ thuật, vận tải, logistics, tài chính, bảo hiểm, đào tạo nhân lực… Cùng với đó là hàng chục nghìn việc làm trực tiếp và gián tiếp, những khu đô thị mới, hệ thống hạ tầng giao thông, cảng biển, điện, nước được đầu tư đồng bộ để phục vụ cho sự phát triển của doanh nghiệp.

03 GIÁ TRỊ LỚN HƠN THUẾ

Một nhà máy, một chuỗi lan tỏa

Ngân sách chỉ là phần nổi. Xung quanh một dự án lớn là việc làm, hạ tầng và cả một hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh.

Quảng Ngãi, Thanh Hóa là ví dụ điển hình. Sự hiện diện của BSR hay Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã tạo động lực để hàng loạt dự án công nghiệp nặng, hóa dầu, cơ khí, năng lượng và dịch vụ hậu cần cảng biển tìm đến. Dung Quất từ một khu kinh tế ven biển đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất miền Trung, còn Thanh Hóa trở thành một trong những cực tăng trưởng mới của khu vực Bắc Trung Bộ.

Hay như THACO, điều địa phương nhận được không chỉ là hàng chục nghìn tỷ đồng nộp ngân sách.

Doanh nghiệp này đã xây dựng một hệ sinh thái sản xuất với ô tô là trung tâm, mở rộng sang cơ khí chế tạo, logistics, cảng biển, nông nghiệp và công nghiệp hỗ trợ. Chính sự phát triển của hệ sinh thái đó đã tạo ra sức hút đối với nhiều doanh nghiệp vệ tinh, góp phần hình thành chuỗi giá trị sản xuất có khả năng cạnh tranh trong khu vực.

Ở Huế, Carlsberg Việt Nam lại là một minh chứng khác. Nhiều năm qua, doanh nghiệp này vẫn luôn nằm trong nhóm đóng góp ngân sách lớn nhất của địa phương. Điều đó phản ánh một thực tế rằng, một doanh nghiệp FDI có nền tảng sản xuất ổn định, hoạt động hiệu quả và gắn bó lâu dài cũng có thể trở thành một “trụ cột tài chính” của tỉnh, đồng thời tạo việc làm, phát triển ngành công nghiệp đồ uống và đóng góp cho nhiều hoạt động xã hội.

Trong các cuộc làm việc với doanh nghiệp, lãnh đạo nhiều địa phương không chỉ nói đến câu chuyện thu ngân sách.

Điều này phản ánh rằng doanh nghiệp lớn mạnh có thể mở rộng dư địa phát triển của địa phương. Điều đó cũng lý giải vì sao nhiều địa phương hiện nay dành sự quan tâm đặc biệt cho việc đồng hành cùng các doanh nghiệp hiện hữu.

Bởi một dự án mở rộng nhà máy, một dây chuyền sản xuất mới hay một khoản đầu tư bổ sung của doanh nghiệp đầu tàu không chỉ tạo thêm doanh thu cho chính doanh nghiệp, mà còn có thể mang lại hàng nghìn việc làm, thúc đẩy tăng trưởng GRDP và tạo thêm nguồn lực để địa phương tiếp tục đầu tư cho hạ tầng.

Khi “trụ cột” cũng trở thành điểm yếu cấu trúc

Tuy nhiên, sự tập trung quá lớn vào một vài doanh nghiệp cũng tạo ra một điểm yếu cấu trúc mà các địa phương này khó tránh khỏi.

Rủi ro rõ nhất là tính chu kỳ của ngành. Doanh thu và lợi nhuận của các nhà máy lọc hóa dầu như BSR hay Nghi Sơn gắn chặt với biến động giá dầu thô và crack spread (chênh lệch giá sản phẩm lọc dầu so với dầu thô) trên thị trường quốc tế — những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của cả doanh nghiệp lẫn địa phương. Tương tự, kết quả kinh doanh của Hòa Phát phụ thuộc lớn vào giá thép thế giới và chu kỳ xây dựng, bất động sản trong nước. Khi các yếu tố đầu vào này biến động bất lợi, số nộp ngân sách có thể sụt giảm mạnh.

Do vậy, bài toán đặt ra cho các địa phương là làm sao vừa tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tàu này tiếp tục mở rộng, vừa đồng thời phát triển thêm các ngành công nghiệp phụ trợ, thu hút nhà đầu tư thứ cấp xoay quanh chuỗi giá trị sẵn có.